Σε λίγους μήνες, ίσως και σε λίγες εβδομάδες, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα έχει έτοιμη έκθεση για τη στρατηγική της ΕΕ σχετικά με την «ευρωπαϊκή ΑΟΖ» και στη συνέχεια με σχετική Οδηγία προς τα κράτη-μέλη θα ζητεί την ανακήρυξη των θαλάσσιων ζωνών, επιδιώκοντας να θέσει υπό την αιγίδα της την ενεργειακή πολιτική όλων τον ευρωπαϊκών χωρών.

Η Άγκυρα θα πιεστεί να κυρώσει τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας, πιθανόν να διασυνδέσουν το θέμα αυτό με το ευρωπαϊκό της μέλλον, αλλά είναι ζήτημα στρατηγικής και συμμαχιών πώς θα καταλήξει η υπόθεση αυτή. Δηλαδή όλα είναι ανοιχτά. (Πηγή: enet)

Του ΣΩΤΗΡΗ ΣΙΔΕΡΗ

  • Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ολοκληρώνει σχετική έκθεση για τη στρατηγική της και ζητεί ανακήρυξη των θαλάσσιων ζωνών.
  • Ο ρόλος των Ευρωπαϊκών εταίρων, η «εμπλοκή» των ΗΠΑ και το μετέωρο βήμα της Αθήνας

Σκοπός της στρατηγικής αυτής είναι η ενιαία πολιτική για την έρευνα και την αξιοποίηση υδρογονανθράκων, την προστασία του περιβάλλοντος, την αλιευτική στρατηγική και γενικότερα την οικονομική δραστηριότητα σχετικά με τον πλούτο των θαλασσών. Η εργασία αυτή έχει αρχίσει, σύμφωνα με πληροφορίες, εδώ και μήνες, το τελευταίο, όμως, διάστημα εντατικοποιείται. Την ανακοίνωση της στρατηγικής αυτής περιμένει και η ελληνική κυβέρνηση και δημιουργεί προσδοκίες ότι μέσω της ΕΕ θα απονευρώσει τη τουρκική επιθετικότητα και θα εξορθολογιστεί η ενεργειακή πολιτική της χώρας με βάση έναν κεντρικό στρατηγικό σχεδιασμό, στον οποίο θα εντάξει και την ελληνική ΑΟΖ. Είναι επίσης προφανές ότι οι μεγάλες χώρες της ΕΕ, μέσω της κοινωνικής πολιτικής, στρέφουν το βλέμμα τους στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, όπου υπάρχει φυσικό, αέριο, αλλά οι θαλάσσιες ζώνες δεν έχουν οριοθετηθεί. Στο βάθος, βέβαια, υπάρχει ο ανταγωνισμός με τις ΗΠΑ, οι οποίες θέλουν να έχουν τον πρώτο λόγο στη διευθέτηση των προβλημάτων για οικονομικούς και γεωπολιτικού λόγους.

Η ελληνική κυβέρνηση περιμένει με αδημονία τις επίσημες ανακοινώσεις απο πλευράς Βρυξελλών για να «κοινοτικοποιήσει» την ενεργειακή της πολιτική.

Σύμφωνα με καλά πληροφορημένες πηγές στην Αθήνα και τις Βρυξέλες, η Επιτροπή επεξεργάζεται μία στρατηγική που στόχο έχει να διασφαλίσει τη μελλοντική τροφοδοσία της Ευρώπης με φυσικό αέριο και είναι προφανές ότι τα κράτη-μέλη που διαθέτουν κοιτάσματα θα πρέπει να ενταχθούν σε μία ενιαία πολιτική. Φυσικά, προς την κατεύθυνση αυτή πιέζουν και ευρωπαϊκές εταιρείες αλλά και ισχυρά βιομηχανικά και ενεργειακά λόμπι. Η ελληνική κυβέρνηση, με την υποχώρηση στο θέμα της ανακήρυξης της ΑΟΖ ή της κατάθεσης συντεταγμένων και τη διαμάχη με την Τουρκία αλλά και τις διαφωνίες με την Αίγυπτο και τη Λιβύη, περιμένει με αδημονία τις επίσημες ανακοινώσεις από τις Βρυξέλες για να «κοινοτικοποιήσει» την ενεργειακή της πολιτική.

Νησος Μεγίστη (Καστελόριζο). Αριστερά η Ρω και δεξιά η Στρογγύλη, το Ανατολικότερο σημείο της Ελλάδας. (Πηγή: 8apeiro)

Πεδίο δράσης η ΝΑ Μεσόγειος

Στο πλαίσιο αυτό, η Νοτιοανατολική Μεσόγειος είναι ζωτικό πεδίο δράσης, ενδιαφέροντος αλλά και αντιπαραθέσεων, και για το λόγο αυτό οι ΗΠΑ και η ΕΕ θέλουν τη διευθέτηση των θαλάσσιων ζωνών. Εκτός αυτών, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα συνεργαστεί και με το Ισραήλ, προφανώς και με άλλες αραβικές χώρες, καθώς ο ρωσικός και ο αμερικάνικός ανταγωνισμός είναι βέβαιος, πέραν πάσης αμφιβολίας. Κατά συνέπεια, η ΕΕ, δηλαδή οι μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες, θα στηρίξει την Ελλάδα –ήδη συμβαίνει στο παρασκήνιο- στην ανακήρυξη ΑΟΖ, τα πράγματα, όμως, θα γίνουν δύσκολα ακριβώς από το σημείο αυτό κι έπειτα.

Το ζήτημα αυτό τέθηκε στη συνάντηση Σαμαρά –Ολάντ στις 19 Φεβρουαρίου στην Αθήνα υπό το πρίσμα της «ευρωπαϊκής ΑΟΖ» και οι δημόσιες δηλώσεις τους, που φάνηκαν περίεργες- κυρίως του Γάλλου προέδρου που μίλησε για συνεκμετάλλευση- έχουν τη βάση του ακριβώς στο σχέδιο που ετοιμάζεται στο παρασκήνιο. Τα πράγματα αναμένεται να πάρουν ταχύτατη τροπή όχι μόνο από το σχέδιο της Επιτροπής και τη σφοδρή επιθυμία Γερμανών, Γάλλων, Άγγλων και άλλων να έχουν άποψη και μερίδιο από τους υδρογονάνθρακες στην Ελλάδα και την Κύπρο, αλλά και από το γεγονός ότι βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη στο παρασκήνιο ένας σκληρός ανταγωνισμός μεταξύ ΗΠΑ και Ευρωπαίων για το ποίος θα αποκτήσει μεγαλύτερη πρόσβαση και δικαιώματα στη συνέχεια στην ελληνική ΑΟΖ, μέσω των γιγαντιαίων εταιρειών που διαθέτουν, φυσικά, τεχνογνωσία αλλά και πολιτική επιρροή.

Το πρώτο πρόβλημα που θα εμφανιστεί αφορά, βέβαια, στην Τουρκία. Ευρωπαϊκή ΑOΖ δεν σημαίνει οριοθετημένη ΑΟΖ και η Άγκυρα, σύμφωνα με τις ίδιες καλά πληροφορημένες πήγες, έχει στείλει μήνυμα στις Βρυξέλλες ότι η περιοχή σε σχέση με την Ελλάδα είναι «ειδική περίπτωση» και ότι δεν μπορεί να υπάρξει οριοθέτηση χωρίς να διασαφηνιστούν τα δικά της δικαιώματα. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί η Ελλάδα –θεωρητικά πάντα- να έχει μία στήριξη ως προς την ανακήρυξη της ΑΟΖ ή τη διεξαγωγή ερευνών, αυτό, όμως δεν σημαίνει ότι θα έχει την ίδια συμπαράσταση όταν έρθει η ώρα της οριοθέτησης. Δηλαδή, το μείζον ερώτημα είναι αν οι μεγάλες χώρες της ΕΕ και οι ΗΠΑ θα αναγνωρίσουν την επήρεια του Καστελόριζου, αν θα αποδεχθούν την ελληνική θέση για οριοθέτηση με τη μέθοδο της μέσης γραμμής ή θα προσπαθήσουν να εξισορροπήσουν μεταξύ των θέσεων της Ελλάδας και της Τουρκίας. Ούτε η θέση της Τουρκίας είναι , όμως, εύκολη. Η Άγκυρα θα πιεστεί να κυρώσει τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας, πιθανόν να διασυνδέσουν το θέμα αυτό με το ευρωπαϊκό της μέλλον, αλλά είναι ζήτημα στρατηγικής και συμμαχιών πώς θα καταλήξει η υπόθεση αυτή. Δηλαδή όλα είναι ανοιχτά.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεξεργάζεται μία στρατηγική που στόχο έχει να διασφαλίσει τη μελλοντική τροφοδοσία της Ευρώπης με φυσικό αέριο.

Η Ελληνική κυβέρνηση και προσωπικά ο πρωθυπουργός, μετά την άτακτη αναδίπλωση στο θέμα της κατάθεσης των εξωτερικών συντεταγμένων της υφαλοκρηπίδας, στην οποία εναντιώθηκαν με σφοδρότητα στο παρασκήνιο ο υπουργός Εξωτερικών, Δημήτρης Αβραμόπουλος, και οι ΗΠΑ, αποφάσισε να εντάξει την ενεργειακή πολιτική στην ευρωπαϊκή πολιτική και πλέον αναμένει την επίσημη έκθεση της Επιτροπής για να αποφασίσει τα επόμενα βήματα. Είναι προφανές ότι επειδή ο διμερής διάλογος με την Τουρκία έχει οδηγηθεί σε τέλμα εδώ και χρόνια εξαιτίας της παράνομης και απολύτως αλαζονικής πολιτικής της Άγκυρας, οι πιθανότητες να οδηγηθούμε σε διαιτησία αυξάνονται ραγδαία, όπως αυξάνεται και η πιθανότητα τριβών και εντάσεων Ελλάδας – Τουρκίας. Η προτροπή των ΗΠΑ για έρευνες χωρίς χάρτες και χωρίς οριοθέτηση θα προκαλέσει εντάσεις που σε πρώτη φάση εκδηλώνονται μέσω των διακοινώσεων στον ΟΗΕ.

Στη φωτογραφία απεικονίζεται στο χάρτη με κόκκινη σκίαση η αντίληψη της Τουρκίας για την τουρκική ΑΟΖ. (Πηγή: enkripto)

Δικαστήριο Χάγης και διαιτησία

Δεν είναι καθόλου τυχαίο πως η κυβέρνηση έχει αποσύρει πλήρως από το λεξιλόγιο της την επί σαράντα χρόνια ελληνική θέση για προσφυγή στο Δικαστήριο της Χάγης. Στο ερώτημα αν στους κόλπους της κυβέρνησης υπάρχει κάποιος μηχανισμός που να μελετά και να κάνει σχετικές εισηγήσεις, η απάντηση είναι κατηγορηματικά αρνητική. Η Ελλάδα πολιτεύεται συμπτωματικά, με βάση εφήμερες ασκήσεις διπλωματίας που δεν αντέχουν σε καμία κριτική για την αντοχή τους στο μέλλοντα χρόνο. Αυτός είναι και ο λόγος που Αμερικάνοι, Γάλλοι, Γερμανοί, πιθανόν και άλλοι, έχουν λόγο για την ελληνική πολιτική.

Η ελληνική κυβέρνηση πριν απ’όλα αυτά πρέπει να εξηγήσει για ποίο λόγο θεωρεί περισσότερο συμφέρουσα τη διαιτησία, αν, βέβαια, έχει κάνει τέτοια επιλογή, ή τη διμερή διαπραγμάτευση από την προσφυγή στη Χάγη, γιατί το θέμα αυτό είναι σίγουρο ότι θα προκαλέσει μεγάλες εσωτερικές εντάσεις στο εγγύς μέλλον. Οι προσωπικές απόψεις και αναλύσεις επιστημόνων στον Τύπο μπορεί να συμβάλλουν στο δημόσιο προβληματισμό και στην αναζήτηση λύσεων, δεν συνιστούν, όμως, κρατική πολιτική ούτε είναι δυνατό μία κυβέρνηση να μην έχει συνεδριάσει ποτέ με αντικείμενο τους χειρισμούς στο μείζον αυτό θέμα. Και μόνο το γεγονός αυτό οδηγεί τις σχετικές συζητήσεις στους διαδρόμους και αφήνει περιθώρια σε κάθε ξένη πρεσβεία, ξένους αξιωματούχους και εταιρείες να περιφέρονται στην ελληνική πρωτεύουσα, να κάνουν δημόσιες συστάσεις, να πιέζουν και να προσπαθούν να επιβάλουν τα συμφέροντα τους. Η Αθήνα αλλάζει συχνά θέσεις χωρίς να εξηγεί γιατί εγκαταλείπει μία τακτική και υιοθέτει μία άλλη, χωρίς να εξηγεί και να συζητά στο Κοινοβούλιο τι ακριβώς θεωρεί συμφέρον για τη χώρα. Παράδειγμα διπλωματικής φούσκας ήταν οι δηλώσεις από κυβερνητικής πλευράς ότι η κατάθεση της ρηματικής διακοίνωσης στον ΟΗΕ για τις παράνομες άδειες της Τουρκίας στην κρατική εταιρεία TPAO για έρευνες κοντά στη Ρόδο και το Καστελόριζο διασφαλίζουν (!) τα δικαιώματα της χώρας. Την επόμενη η σκληρή απάντηση της Άγκυρας προκάλεσε την απόλυτη σιωπή του κ. Αβραμόπουλου, καθώς θεωρεί πολύ πιο αποδοτικό να απαντά στις ανακοινώσεις των κομμάτων –ΣΥΡΙΖΑ- παρά στη Τουρκία…

Η απόφαση του τουρκικού Υπουργικού Συμβουλίου, η οποία δημοσιεύτηκε στις 27 Απριλίου 2012, χορηγούσε, μεταξύ άλλων, άδειες ερευνών στη TPAO σε τρία Οικόπεδα νότια ου Καστελόριζου και νοτιοανατολικά της Ρόδου. (Πηγή: topontiki)

Στις δηλώσεις που έκανε μετά τη συνάντηση του με τον Φρανσουά Ολάντ, ο Αντώνης Σαμαράς είπε, μεταξύ άλλων, ότι η κυβέρνηση ακολουθεί μία πολιτική που δείχνει αποφασιστικότητα και ευθύνη και από την πλευρά της αλλά για λογαριασμό ολόκληρης της Ευρώπης. «Θα μιλήσουμε» είπε ο κ. Σαμαράς, «για τα ενεργειακά αποθέματα που υπάρχουν στην περιοχή και θα αποδειχθεί ότι, όπως και στην κυπριακή ΑΟΖ, υπάρχουν και στην ελληνική ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα της και τα δικαιώματα αυτά δεν μπορεί να επηρεαστούν από μονομερείς ενέργειες της Τουρκίας, όπως είναι η χορήγηση αδειών ερευνών που είναι αντίθετες στο Διεθνές Δίκαιο και, συνεπώς, δεν παράγουν νομικά αποτελέσματα.

  • Τα εξωτερικά όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας καθορίζονται ρητά από το άρθρο 2(1) του Ν.2289/1995, όπως τροποποιήθηκε στον ΟΗΕ από τις 8 Μαΐου 2012. Με τη συγκεκριμένη τροπολογία η Ελλάδα δηλώνει ότι θεωρεί τη μέση γραμμή ως αρχή για τον υπολογισμό των θαλάσσιων ζωνών της, εφόσον δεν έχει υπάρξει συμφωνημένη οριοθέτηση.
  • Οι άδειες που χορηγήθηκαν στην TPAO από το Υπουργικό Συμβούλιο στην ελληνική υφαλοκρηπίδα στην Ανατολική Μεσόγειο είναι σε αντίθεση με το Διεθνές Δίκαιο και γι’αυτό είναι παράνομες και άκυρες.

Η ρηματική διακοίνωση που κατατέθηκε στον ΟΗΕ. (Πηγή: tothermometro)

Η αναγκαιότητα της ρηματικής διακοίνωσης στον ΟΗΕ ήταν προφανής, καθώς η Τουρκία όχι μόνο είχε απορρίψει τα διμερή διαβήματα και τις άδειες ερευνών, αλλά με αφορμή την κυπριακή αντίδραση κατέθεσε νέο έγγραφο στον ΟΗΕ, αμφισβητώντας επισήμως την ελληνική και την κυπριακή υφαλοκρηπίδα.

Οι προκλήσεις της Άγκυρας

Απαντώντας στην αντίστοιχη ρηματική διακοίνωση της Τουρκίας, Ερτουγρούλ Απακάν, στις 5 Σεπτεμβρίου 2012 δήλωνε ότι τα Οικόπεδα που είχε διαθέσει το Υπουργικό Συμβούλιο της Τουρκίας είναι σε τουρκική υφαλοκρηπίδα, ενώ έθετε συνολικά την απαίτηση της χώρας του για να έχει ρόλο σε κάθε οριοθέτηση στην Ανατολική Μεσόγειο.

«Η Τουρκική Δημοκρατία επισημαίνει ότι τα ανωτέρω αναφερόμενα Οικόπεδα εμπίπτουν απολύτως εντός της τουρκικής υφαλοκρηπίδας, όπου η Τουρκία ασκεί αποκλειστικά κυριαρχικά δικαιώματα για έρευνα και εκμετάλλευση των φυσικών πόρων του βυθού και του υπεδάφους του βυθού βάσει του Διεθνούς Δικαίου, εθιμικού και συμβατικού. Τα εξωτερικά όρια της τουρκικής υφαλοκρηπίδας στη Μεσόγειο θα πρέπει να καθοριστούν μέσω συμφωνιών με τα παράκτια κράτη που θα βασίζονται στις δίκαιες αρχές που θα λαμβάνουν υπόψη όλες τις σχετικές ή ειδικές συνθήκες σε σχέση με το Διεθνές Δίκαιο».

Η ρηματική διακοίνωση που κατατέθηκε στον ΟΗΕ. (Πηγή: tothermometro)

Στο πλαίσιο αυτό, μάλιστα, αναφέρει η Τουρκία ως πρώτο βήμα τη συμφωνία με το… ψευδοκράτος (21 Σεπτεμβρίου 2011). Θέλοντας να κλείσει το δρόμο για ενδεχόμενη συμφωνία της Κύπρου με την Ελλάδα, δηλώνει ότι «εφόσον η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας δυτικά της Κύπρου απασχολεί, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι σχετίζεται με τη συνολική λύση του Κυπριακού και συνεπώς τα θαλάσσια σύνορα πρέπει να καθοριστούν μέσω διαπραγματεύσεων». Το τουρκικό κείμενο, μάλιστα, παρέπεμπε στη ρηματική διακοίνωση της 2ας Μαρτίου 2004, με την οποία η Τουρκία, απαντώντας στην οριοθέτηση της ΑΟΖ μεταξύ Κύπρου και Αιγύπτου, δήλωνε ότι οποιαδήποτε οριοθέτηση θαλάσσιας ζώνης δυτικά του μεσημβρινού 32° 16’ 18’’ θα πρέπει να γίνει σε συμφωνία όλων των παράκτιων χωρών με βάση την αρχή της ευθυδικίας.

Χωρικά ύδατα και γραμμές βάσης

Δύο πτυχές που δεν έχουν επαρκώς αναλυθεί είναι το εύρος των χωρικών υδάτων και οι γραμμές βάσης για τον υπολογισμό των θαλάσσιων ζωνών. Το εύρος των χωρικών υδάτων θα πρέπει να καθοριστεί πριν από την όποια διαπραγμάτευση οριοθέτησης, καθώς, εάν γίνει οποιαδήποτε επέκταση (τμηματική έστω και μικρότερη των 12 ν.μ.), θα περιοριστεί σημαντικά η έκταση της υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο που ια απομένει προς το διαμοιρασμό μεταξύ των δύο χωρών. Στην οριοθέτηση, όμως κρίσιμο ρόλο έχει και η διαμόρφωση των γραμμών βάσεως (κλείσιμο κόλπων κ.λ.π.) βάσει του Δικαίου της Θάλασσας, καθώς και με αυτό τον τρόπο ένα μέρος της υφαλοκρηπίδας περιέχεται στο παράκτιο κράτος – στη συγκεκριμένη περίπτωση την Ελλάδα. Η Κύπρος είχε ακολουθήσει συγκεκριμένη «σειρά»: Κατέθεσε στον ΟΗΕ απόφαση της κυβέρνησης για τις γραμμές βάσεως, κατόπιν κατέθεσε την απόφαση ανακήρυξης της ΑΟΖ και ακολούθησαν οι συμφωνίες οριοθέτησης με την Αίγυπτο και το Ισραήλ, που άνοιξαν το δρόμο για την έρευνα και εκμετάλλευση των φυσικών πόρων της ΑΟΖ της.

Αυτό που δεν πρέπει να υποτιμηθεί είναι η προσπάθεια της Τουρκίας να διαχωρίσει την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς εκτιμά ότι έτσι θα «παγώσει τη διαπραγμάτευση στο Αιγαίο και θα προχωρήσει τη διαδικασία στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου ελπίζει ότι θα είναι κερδισμένη λόγω και της νομολογίας που έχει διαμορφωθεί από το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης – αρχή της αναλογικότητας και της ευθυδικίας, που ενδεχομένως θα περιορίσουν τα δικαιώματα του Καστελόριζου σε θαλάσσιες ζώνες. Η Ελλάδα οφείλει να κρατήσει ενιαία διαπραγμάτευση, ώστε πιθανές παραχωρήσεις στις οροθετήσεις του Αιγαίου να εξασφαλίσουν σημαντικά και πολύτιμα ανταλλάγματα σε μία δυσμενή οριοθέτηση στη Μεσόγειο.

Οι κρίσιμες περιοχές, πάντως, μεταξύ Κρήτης, Καστελόριζου, Τουρκίας, Κύπρου και Αιγύπτου δεν θα είναι δυνατόν πρακτικά να εξερευνηθούν και να τεθούν ή έστω προς εκμετάλλευση ή έστω συνεκμετάλλευση, εάν δεν προηγηθούν η επίλυση του Κυπριακού και η δίκαιη οριοθέτηση των θαλασσιών ζωνών μεταξύ των χωρών της περιοχής.

www.epikaira.gr

28 Φεβρουαρίου 2013

About The Author

Παρατηρητής και ιστογράφος θεμάτων αμυντικής τεχνολογίας. Δεσμευμένος με τις Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις και παθιασμένος με οτιδήποτε στρατιωτικό.

ΔΕΝ επιτρέπονται απαξιωτικοί και υβριστικοί χαρακτηρισμοί εναντίον στελεχών των Ενόπλων Δυνάμεων και των Σωμάτων Ασφαλείας. Υποβάλλοντας το σχόλιο σου επιβεβαιώνεις ότι έχεις διαβάσει και αποδεχθεί τους όρους χρήσης και σχολιασμού του ιστοτόπου. Η ευθύνη των σχολίων (αστική και ποινική) βαρύνει τους σχολιαστές. Οι απόψεις που εκφράζονται δεν αντιπροσωπεύουν εκείνες της "Προέλασης" και δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως τέτοιες.

Σχολιάστε

Αρέσει σε %d bloggers: