Γράφει ο Συνταγματάρχης (ΤΘ) Θεοχάρης Θωμαΐδης

Εισαγωγή

Η ανάγκη επιδίωξης, ενσωμάτωσης και ενθάρρυνσης της διοίκησης με βάση την αποστολή (Mission Command), είναι αδιαμφισβήτητα υψηλής προτεραιότητας για τη επιτυχία στην εκτέλεση της αποστολής μας, σε ένα περιβάλλον επιχειρήσεων το οποίο καθίσταται περισσότερο πολύπλοκο και χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα.

Η διοίκηση με βάση την αποστολή απαιτεί από τους ηγέτες όλων των κλιμακίων να είναι ικανοί να εκτελέσουν την αποστολή τους. Αυτό διαμορφώνει την απαίτηση της δημιουργίας ικανών ηγητόρων, ως άμεση και επιτακτική για τις Ένοπλες Δυνάμεις. Οι έννοιες πρόθεση του διοικητή, διαταγές με βάση τον τύπο της αποστολής και αποκεντρωμένη εκτέλεση – θεμελιώδεις αρχές της διοίκησης με βάση την αποστολή – δεν αποτελούν νεωτερισμό ούτε πρωτοτυπία.

Παρόλα αυτά η λειτουργία μας σε καθημερινή βάση είναι απόλυτα γραφειοκρατική. Απαραίτητη σε ικανό βαθμό, για διάφορους λόγους, είναι τελικά απώλεια χρόνου, σπατάλη δυνάμεων, τρόπος κάλυψης της ανασφάλειάς μας και οδηγεί στον περιορισμό της πρωτοβουλίας, μέσω της αντίληψης του συγκεντρωτισμού. Όταν όμως διοικητές και επιτελείς έχουν συνηθίσει σ’ αυτόν τον τρόπο λειτουργίας, πως θα μπορέσουν να τον παρακάμψουν, ή να τον αποφύγουν στις επιχειρήσεις; Θα πρέπει να διασφαλιστεί ότι τα βασικά στοιχεία της διαταγής για την εκπλήρωση της αποστολής είναι σαφή και κατανοητά και οι υφιστάμενοι να είναι ικανοί να αναλάβουν πρωτοβουλία (1).

Ιστορική Αναδρομή

Ο Πρωσικός στρατός κατά τους πολέμους εναντίον της Αυστρίας (1866) και εναντίον της Γαλλίας (1870 – 1871) διαπίστωσε ότι η αυξανόμενη φονικότητα των όπλων επέβαλε τη μεγαλύτερη διασπορά των δυνάμεων στο πεδίο της μάχης. Οι διοικητές όλων των κλιμακίων ακόμα και στο επίπεδο του τάγματος αδυνατούσαν να έχουν πλήρη εικόνα, αλλά και έλεγχο των τμημάτων τους, με τη λεπτομέρεια που επέβαλε η νοοτροπία τους μέχρι τότε (2).

Οι δκτές λόχων και οι διμοιρίτες αναγκάστηκαν σε πολλές περιπτώσεις να εμπλακούν με τον εχθρό, σε ταχέως εξελισσόμενες καταστάσεις, χωρίς να έχουν λάβει λεπτομερείς διαταγές από τους προϊσταμένους τους. Έπρεπε από μόνοι τους να λάβουν αποφάσεις, οι οποίες μέχρι τότε λαμβάνονταν από διοικήσεις ανωτέρων κλιμακίων. Τα αποτελέσματα ήταν, τις περισσότερες φορές, καταστρεπτικά και οδήγησαν τον θαυμαστό και πετυχημένο έως τότε Πρωσικό στρατό, σε καθοριστική ήττα και καταρράκωση του ηθικού του.

Σε αντίθεση με τους αντιπάλους του, ο Ναπολέων κατά τη διεξαγωγή της εκστρατείας μπορούσε να επικοινωνήσει ταχύτερα με τους διοικητές του, επειδή μοιράζονταν ένα βασικό δόγμα λειτουργίας και τους εξηγούσε τις προθέσεις του, καθώς και τί ήθελε από αυτούς να πετύχουν. Περίμενε να αναπτύξουν πρωτοβουλία και να δράσουν χωρίς να περιμένουν διαταγές με τις προθέσεις του. Και αυτό έπραξαν. Το αποτέλεσμα ήταν ένας επιχειρησιακός ρυθμός που αιφνιδίασε απόλυτα τους Πρώσους (3).

Ο Πρωσικός στρατός ήταν αναγκαίο να γίνει πιο γρήγορος. Ο μόνος τρόπος για να το πετύχει ήταν η δημιουργία ενός τμήματος από επαγγελματίες αξιωματικούς, οι οποίοι θα είχαν την ελευθερία και την ωριμότητα να λάβουν αποφάσεις άμεσα, στο χαμηλότερο επίπεδο. Η ανάπτυξη της πρωτοβουλίας στα χαμηλότερα κλιμάκια εξασφάλιζε την ταχύτητα των αποφασιστικών ενεργειών και ταυτόχρονα, την αποφυγή των καθυστερήσεων σε ένα διευρυμένο πεδίο μάχης Ήταν προτιμότερο να λάβουν άμεσα μία λανθασμένη απόφαση, παρά να μην αποφασίσουν καθόλου.

Σύμφωνα με τον Αρχιστράτηγο Helmuth Carl Bernhard Graf Von Moltke, που θεωρείται ως ο αληθινός πατέρας της “Auftragstaktik”, δηλαδή της στρατιωτικής τακτικής που είχε ως βάση της το σκοπό της αποστολής, μέσα στη σύγχυση και την αβεβαιότητα του πολέμου, οι άνθρωποι που καλούνται να πάρουν αποφάσεις διατρέχουν τον κίνδυνο να κάνουν λάθος. Αυτό πρέπει να είναι αποδεκτό. Ο φόβος της τιμωρίας δεν πρέπει να κάμπτει τη θέλησή τους να λάβουν αποφάσεις για δράση (4).

Ταυτόχρονα, οι ανώτεροι διοικητές θα έπρεπε να διατάζουν μόνο όταν αυτό θα ήταν απολύτως απαραίτητο, αλλά πρώτα θα έπρεπε να εξασφαλίζουν ότι ο στόχος είχε γίνει ξεκάθαρος στους υφισταμένους. Σε περίπτωση αμφιβολίας, οι υφιστάμενοι διοικητές θα έπρεπε να ενεργήσουν με πρωτοβουλία. Η προσαρμογή αυτή του Πρωσικού στρατού στα νέα δεδομένα, είχε σαν αποτέλεσμα τη νίκη του επί του Γαλλικού, όταν ξανασυναντήθηκαν στο πεδίο της μάχης το 1870 (5).

Αρχές της Διοίκησης με βάση την αποστολή

Ο Διοικητής βρίσκεται στο επίκεντρο της διοίκησης με βάση την αποστολή και οφείλει να σκέφτεται «ενεργητικά», να είναι υπομονετικός να αναλύει όλες τις συνθήκες και να ενεργεί αποφασιστικά και ανεξάρτητα ακόμα και – ή κυρίως – όταν διακόπτεται η επαφή με τα προϊστάμενα κλιμάκια. Παράλληλα συνυπάρχει η προθυμία ανάληψης ευθύνης, αλλά και το ρίσκο, προκειμένου να γίνουν οι ορθές ενέργειες στον κατάλληλο χρόνο (6).

Πρέπει να είναι ικανός να εκτιμά και να έχει την κριτική ικανότητα για την τακτική κατάσταση. Αυτά τα χαρακτηριστικά πρέπει να βασίζονται σε ανάλογο υπόβαθρο, όσον αφορά το δόγμα και την αντίληψη αλλά και την δημιουργική ικανότητα, για την εφαρμογή τους σε συγκεκριμένες καταστάσεις. Κυρίαρχο στοιχείο είναι η ενθάρρυνση της ικανότητας του διοικητή για την επίλυση προβλημάτων στο επίπεδό του, αυτοσχεδιάζοντας στο βαθμό που απαιτείται, προκειμένου να εκτελούνται οι αποστολές χωρίς να απαιτούνται λεπτομερείς, βήμα προς βήμα, οδηγίες και συνεχής επίβλεψη και επεμβάσεις από τους προϊστάμενους του (7).

Ο διοικητής πρέπει να απολαμβάνει της εμπιστοσύνης των υφισταμένων του και ταυτόχρονα να τους εμπιστεύεται. Ο υφιστάμενος πρέπει να ενστερνίζεται την πρόθεση του διοικητή του και οι ενέργειές του να αποβλέπουν στην υλοποίηση αυτής, ανεξάρτητα από το βαθμό ελευθερίας που απολαμβάνει.

Ο προϊστάμενος πρέπει να εμπιστεύεται τους υφιστάμενους του και να τους παρέχει ελευθερία ενεργειών στο μεγαλύτερο επιτρεπτό βαθμό και να τους ενθαρρύνει να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες. Η δυνατότητα μικρών τμημάτων που ενεργούν με συνοχή και ομαδικό πνεύμα, στα πλαίσια ενός «κεντρικού» σχεδίου, παρά τις χαοτικές και πιθανόν απελπιστικές καταστάσεις, μπορούν να επηρεάσουν αποφασιστικά το αποτέλεσμα της μάχης.

Η διαρκώς αυξανόμενη ισχύς πυρός, η αυξημένη ακτίνα δράσης των όπλων και η ισχύς τους, αυξάνουν το αποτέλεσμα των μικρών τμημάτων σε κρίσιμες καταστάσεις τοπικά και χρονικά.

Η διοίκηση δια της αποστολής έχει αποκεντρωτική τάση. Αξιοποιεί την πρωτοβουλία των υφισταμένων και τη δυνατότητά τους να επιλύουν προβλήματα σε όλα τα επίπεδα. Το επιθυμητό αποτέλεσμα είναι η ταχεία λήψη απόφασης βασισμένη σε κριτική σκέψη, ικανότητα σφυρηλατημένη μέσω δοκιμών και ανοχής λαθών. Παρουσιάζονται λύσεις επαρκείς, ικανοποιητικές, πιθανότατα όχι τέλειες, εξασφαλίζοντας συνέχεια στις ενέργειες.

Οι διοικήσεις πρέπει να εκδίδουν γενικές οδηγίες, βασιζόμενοι στις δυνατότητες των υφιστάμενων τους, εντός ενός σαφώς καθορισμένου πλαισίου ενεργειών. Ο σχεδιασμός δεν εφαρμόζεται πάντοτε σύμφωνα με τα αρχικά δεδομένα και τις προϋποθέσεις. Είναι λοιπόν αδήριτη ανάγκη ο ηγέτης να επεξεργάζεται τα δεδομένα διαρκώς, να αναλύει, να προτείνει να αναμένει και να τροποποιεί – προσαρμόζει τις διαταγές του (8).

Η νοοτροπία και η πρακτική της διοίκησης δια της αποστολής εφαρμόζεται από τα ανώτερα προς τα κατώτερα κλιμάκια διοίκησης. Ο διαρκής κίνδυνος που ελλοχεύει είναι η παρεμβολή ενός συγκεντρωτικού διοικητή τμήματος, ο οποίος θα μπλοκάρει και θα απενεργοποιήσει όλη την διαδικασία (9).

Απαιτήσεις του σύγχρονου πεδίου μάχης

Οι σύγχρονες διακλαδικές δυνάμεις επιχειρούν σε ένα δυναμικό περιβάλλον ασφαλείας. Η ταχύτητα των επιχειρήσεων συνεχίζει να αυξάνεται. Η έγκαιρη αποφασιστική ενέργεια είναι απαραίτητη για την επιτυχία της αποστολής στον σύγχρονο πόλεμο.

Οι ρευστές αμφίρροπες καταστάσεις, οι αναδυόμενες ευκαιρίες και οι χαοτικές συνθήκες απαιτούν άμεση λήψη απόφασης, κάτω από συνθήκες μεγάλης αβεβαιότητας. Επιπλέον, η ταχύτητα πιθανόν να απαιτεί μια λελογισμένη παραχώρηση της ακρίβειας αλλά, μπορεί να αποβεί σημαντική προκειμένου μια μικρότερη δύναμη να νικήσει μια μεγαλύτερη (10).

Η ανάληψη της πρωτοβουλίας των υφισταμένων θεωρείται απαραίτητη. Ο ρυθμός της εξέλιξης των επιχειρήσεων έχει αυξηθεί σημαντικά από τον Β’ ΠΠ και μετά. Σε πλείστες περιπτώσεις οι μικροί ηγήτορες δεν θα έχουν τον απαραίτητο χρόνο να ζητήσουν σαφείς διαταγές, με πολλές λεπτομέρειες από τους προϊστάμενους τους, προτού ενεργήσουν. Ο διατιθέμενος χρόνος για λήψη απόφασης και επικοινωνία έχει μειωθεί.

Παράλληλα η διακοπή των επικοινωνιών – συχνό φαινόμενο – κατά τη διεξαγωγή των επιχειρήσεων απομονώνει τμήματα και διοικήσεις από τους υφιστάμενους ή τους προϊστάμενους τους. Η αναμονή της αποκατάστασης των επικοινωνιών προκειμένου να επιβεβαιωθούν οι διαταγές για να ενεργήσουν τα τμήματα παραχωρεί την πρωτοβουλία στον εχθρό (11).

Επιπρόσθετα η μεγάλη διασπορά που επιβάλλεται λόγω των συνθηκών, των χαρακτηριστικών του πεδίου της μάχης και των οπλικών συστημάτων, αναδεικνύουν την ανάγκη για περισσότερο ευέλικτες και ταχείες μεθόδους διοίκησης και ελέγχου.

Οι μονάδες μικρότερου μεγέθους, οι οποίες έχουν τη δυνατότητα διεξαγωγής αποκεντρωμένων επιχειρήσεων σε τακτικό επίπεδο, με επιχειρησιακές/στρατηγικές επιπτώσεις, θα αποτελούν πλέον τον κανόνα. Θα επιχειρούν σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης αβεβαιότητας, πολυπλοκότητας και ανταγωνιστικότητας, θα χρειαστούν ελευθερία κινήσεων για να έχουν τον έλεγχο και να εκμεταλλευτούν άμεσα τις ευκαιρίες.

Εμπνέοντας τη Διοίκηση με βάση την Αποστολή

Η διοίκηση με βάση την αποστολή πρέπει να καθιερωθεί και να ενεργοποιηθεί σε όλους τους τομείς των Ενόπλων Δυνάμεων – στο δόγμα, την εκπαίδευση, καθώς και στην καθημερινή τους λειτουργία.

Τα δόγματα, καθώς και η θεωρητική και πρακτική εκπαίδευση, αποτελούν τα εργαλεία για την ανάπτυξη της κουλτούρας της διοίκησης με βάση την αποστολή. Το δόγμα πρέπει να την ορίζει, τα σχολεία να τη διδάσκουν και οι ηγήτορες να εξασκούνται σε αυτήν ατομικά και ομαδικά. Αυτά τα χαρακτηριστικά αποτελούν το κέντρο βάρους το οποίο, εμπνέει τη διοίκηση με βάση την αποστολή (12).

Η διοίκηση με βάση την αποστολή αποτελεί στην ουσία μια συμπεριφορά, η οποία πρέπει να αποτυπωθεί στο στρατιωτικό επάγγελμα. Η εξοικείωση των στελεχών πρέπει να ξεκινάει από τα πρώτα τους βήματα, ώστε να κατανοούν και να εκφράζουν τις προθέσεις, να αποκτούν εμπιστοσύνη και να μαθαίνουν να ενεργούν σε σαφώς καθορισμένα πλαίσια. Οι καταστάσεις αβεβαιότητας και πολυπλοκότητας πρέπει να λειτουργούν, ώστε να αναπτύσσεται κριτική σκέψη και η δυνατότητα λήψης απόφασης. Το ηθικό θάρρος ή σθένος για τη λήψη αποφάσεων πρέπει να είναι ζητούμενο και να ανταμείβεται ενεργά.

Η εκπαίδευση, ως βασικό χαρακτηριστικό της διοίκησης με βάση την αποστολή, πρέπει να γίνεται σταδιακά περισσότερο απαιτητική, καθώς τα στελέχη εξελίσσονται ιεραρχικά και αποκτούν μεγαλύτερη εμπειρία. Πρέπει να διδάσκονται πώς να λαμβάνουν και να δίνουν εντολές, με βάση τον τύπο της αποστολής και κατά συνέπεια, πώς να εκφράζουν ξεκάθαρα την πρόθεση. Η εμπιστοσύνη επίσης είναι μια επίκτητη συμπεριφορά, η οποία αναπτύσσεται μέσω της εκπαίδευσης. Αυτό προκαλεί και την ανάγκη εξισορρόπησης της τέχνης της διοίκησης με την επιστήμη του ελέγχου. Όπως η υπεύθυνη άσκηση της διοίκησης με βάση την αποστολή δεν συνεπάγεται τυφλή εμπιστοσύνη, η εκπαίδευση πρέπει να δίνει στα στελέχη την ικανότητα να αναγνωρίζουν τη δυνατότητα για διοίκηση με βάση την αποστολή στους υφισταμένους και τη δεξιότητα να γνωρίζουν πότε και πώς να προσαρμόζουν το επίπεδο επίβλεψης (13).

Όπως η θεωρητική εκπαίδευση εξελίσσει τους ηγέτες, έτσι η πρακτική εκπαίδευση προετοιμάζει τις μονάδες για το επιχειρησιακό καθήκον. Η πρακτική εκπαίδευση για τη διοίκηση με βάση την αποστολή εμπεριέχει τη δημιουργία ομάδων, εντός της μονάδας από το διοικητή και εκτός της μονάδας από το διοικητή με συνεργαζόμενα και υψηλότερα κλιμάκια διοίκησης (14). Αυτές οι ομάδες πρέπει να έχουν απόλυτη επικοινωνία μεταξύ τους, να καθοδηγούνται και να διευκολύνονται από την κοινή κατανόηση της πρόθεσης και να εξελίσσονται μέσω απόλυτης εμπιστοσύνης.

Η εκπαίδευση πρέπει να θέτει τους διοικητές ενώπιον καταστάσεων κατά τις οποίες παρουσιάζονται φευγαλέες ευκαιρίες και εκείνοι που μπορούν να τις δουν και να δράσουν κατάλληλα, πρέπει να ανταμείβονται. Ταυτόχρονα, πρέπει να τους ωθεί να αναπτύξουν τη δεξιότητα άμεσης λήψης αποφάσεων και αποτελεί το βέλτιστο τρόπο να μάθουν πρακτικά πώς να εκχωρούν αρμοδιότητες και να αναθέτουν ευθύνες στους υφιστάμενους και τους υποστηρίζοντες διοικητές. Έτσι επιτυγχάνεται η εμπιστοσύνη, διευκολύνονται οι έμμεσες και ενστικτώδεις επικοινωνίες και εξασφαλίζεται η εξέλιξη των επιχειρήσεων. Τα υφιστάμενα κλιμάκια πρέπει να έχουν το δικό τους “ελεύθερο πεδίο” και να αναπτύσσουν τη συνοχή της μονάδας, να ασκούν κριτική και να επιδεικνύουν δημιουργικότητα στην εκπαίδευση (15).

Η εκπαίδευση είναι ο προτιμώμενος τρόπος έκθεσης των διοικητών σε ό,τι εμποδίζει τη διοίκηση με βάση την αποστολή. Εστιάζει στην εξοικείωση τους με την αβεβαιότητα και το χάος και την καθοδήγησή τους από την πρόθεση, χωρίς την ύπαρξη τέλειας ή πλήρους πληροφορίας, έχοντας το ηθικό σθένος να λάβει άμεσες αποφάσεις και να δράσει αποφασιστικά.

Στην εκπαίδευση πρέπει να διδάσκονται οι διοικητές τί δεν πρέπει να κάνουν. Σε μια δύναμη που υποστηρίζεται από δίκτυα επικοινωνιών, ο διοικητής μπορεί με ευκολία να διεισδύσει σε χαμηλότερα επίπεδα διοίκησης και να αναλάβει τη μάχη. Αυτό είναι επικίνδυνο για πολλούς λόγους. Η διοίκηση παγιδεύεται στην μικροδιαχείριση, η οποία αποτελεί έναν εξουθενωτικό μηχανισμό απενεργοποίησης της εμπιστοσύνης στο χαμηλότερο κλιμάκιο της δύναμης. Η εκπαίδευση πρέπει να ενισχύει στους διοικητές το γεγονός ότι πρέπει να επιδεικνύουν εμπιστοσύνη, περιορίζοντας τη στενή επιτήρηση των υφισταμένων (16).

Ο Αρχηγός του Στρατού των ΗΠΑ General Mark A. Milley, όρισε την ανάγκη διαφοροποίησης της διαταγής εντός ορισμένου πλαισίου, ως «/Disciplined disobedience – Πειθαρχημένη Ανυπακοή» (17). Η πειθαρχία αποκτάται μέσω της εκπαίδευσης. Οι μικροί ηγήτορες πρέπει να ξέρουν πότε και πως θα παραβούν ή θα διαφοροποιήσουν μια διαταγή. Για να είναι σε θέση όμως για να το πράξουν «αν ποτέ χρειασθεί….» πρέπει και να ενθαρρύνονται αλλά και να εκπαιδεύονται, από τώρα και να χρησιμοποιούν τις ανάλογες διαδικασίες κάθε ημέρα.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Αντγος Λεοντάρης Ηλ. Αρχηγός ΓΕΕΦ, Ομιλία στο 2ο Συνέδριο Χερσαίων Δυνάμεων ΣΣΕ 27 – 28 Σεπ 18

Major General Werner Widder German Army, Auftragstaktik Innere fuhrung Trademarks of German Leadership, Military Review Sept – Oct 2002

Στργός Μιχ. Κωσταράκος Α/ΓΕΕΘΑ «Διοίκηση με βάση την αποστολή»

Major Michael J. Gunther, Auftragstaktik: The Basis For Modern Military Command 2012

The Army Press “Mission Command in the 21st Century”, 2016

COL Tom Guthrie, «Mission Command: Do We Have the Stomach For What Is Really Required?, ARMY, June 2012

Auftragstaktik A Case for Decentralized Battle, John Nelsen

https://www.jcs.mil/Portals/36

https://smallwarsjournal.com

https://www.armytimes.com

https://www.scribd.com/document/58814248

1 Αντγος Λεοντάρης Ηλ. Αρχηγός ΓΕΕΦ, Ομιλία στο 2ο Συνέδριο Χερσαίων Δυνάμεων ΣΣΕ 27 – 28 Σεπ 18
2 Major General Werner Widder German Army, Auftragstaktik Innere fuhrung Trademarks of German-Leadership, Military Review Sept – Oct 2002, p.4
3 Στργός Μιχ. Κωσταράκος Α/ΓΕΕΘΑ «Διοίκηση με βάση την αποστολή»
4 Major Michael J. Gunther, Auftragstaktik: The Basis For Modern Military Command, p.1
5 Auftragstaktik A Case for Decentralized Battle, John Nelsen, p.22 1987
6 https://www.jcs.mil/Portals/36/Documents
7 Major Michael J. Gunther, Auftragstaktik: The Basis For Modern Military Command, 2012, p.
8 Ό.π.
9 The Army Press “Mission Command in the 21st Century”, 2016, p.47
10 https://smallwarsjournal.com
11 https://www.armytimes.com
12 https://www.jcs.mil/Portals
13 COL Tom Guthrie, «Mission Command: Do We Have the Stomach For What Is Really Required?, ARMY, June 2012
14 Major General Werner Widder German Army, Auftragstaktik Innere fuhrung Trademarks of German Leadership, Military Review Sept – Oct 2002, p.7
15 Auftragstaktik A Case for Decentralized Battle John Nelsen p.22
16 Auftragstaktik Innere fuhrung Trademarks of German Leadership p.8
17 https://www.armytimes.com

About The Author

Παρατηρητής και ιστογράφος θεμάτων αμυντικής τεχνολογίας. Δεσμευμένος με τις Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις και παθιασμένος με οτιδήποτε στρατιωτικό.

ΔΕΝ επιτρέπονται απαξιωτικοί και υβριστικοί χαρακτηρισμοί εναντίον στελεχών των Ενόπλων Δυνάμεων και των Σωμάτων Ασφαλείας. Υποβάλλοντας το σχόλιο σου επιβεβαιώνεις ότι έχεις διαβάσει και αποδεχθεί τους όρους χρήσης και σχολιασμού του ιστοτόπου. Η ευθύνη των σχολίων (αστική και ποινική) βαρύνει τους σχολιαστές. Οι απόψεις που εκφράζονται δεν αντιπροσωπεύουν εκείνες της "Προέλασης" και δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως τέτοιες.

Σχολιάστε

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Αρέσει σε %d bloggers: