Η προσβολή του USS LIBERTY κατά τον πόλεμο των Έξι Ημερών

Του Πλωτάρχη Εμ. Χ. Μουρτζάκη Π.Ν.
Κατόχου MSc ECE NPS Monterey USA California, Μεταπτυχιακού Διπλώματος Τμήματος Ψηφιακών Συστημάτων Παν. Πειραιά και Μεταπτυχιακού Διπλώματος Διπλωματικών και Γεωπολιτικών Σπουδών CEDE.

Εισαγωγή – Η σκακιέρα της Μέσης Ανατολής

Την δεκαετία του ’60 επικρατούσε μια επιφανειακή ηρεμία στην Μέση Ανατολή. Είχαν προηγηθεί οι αραβοϊσραηλινοί πόλεμοι του 1948 και η κρίση του Σουέζ το 1956. Ως απόηχος των γεγονότων αυτών μπορεί να ερμηνευθεί και η υποβόσκουσα αλλά συνεχής ένταση μεταξύ του νεοσύστατου κράτους του Ισραήλ και της Αιγύπτου υπό την ηγεσία του προέδρου Νάσσερ (1). Η εμπλοκή των δύο υπερδυνάμεων της εποχής, των ΗΠΑ και της ΕΣΣΔ, προκαλούσε επιδείνωση στις σχέσεις των δύο γειτόνων με τα περιθώρια για τυχόν διαπραγματεύσεις ή κάποια συμφωνία να είναι πολύ περιορισμένα. Κάθε μία από αυτές είχε την δική της στρατηγική, η οποία εντάσσονταν στον γενικότερο μεταξύ τους ανταγωνισμό κατά την διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Οι ΗΠΑ στήριζαν διπλωματικά, οικονομικά και στρατιωτικά το εβραϊκό κράτος ενώ το καθεστώς Νάσσερ είχε φιλοσοβιετικό προσανατολισμό λαμβάνοντας ανάλογη στήριξη.

Προεδρία Johnson

Η Μέση Ανατολή δεν ήταν στις πρώτες προτεραιότητες της εξωτερικής του αμερικανού προέδρου. Αποτελούσε όμως πηγή προβληματισμού για όλες της αμερικανικές υπηρεσίες ασφαλείας λόγω της συνεχώς αυξανόμενης σοβιετικής διείσδυσης. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Johnson θεωρούσε ότι αποτελεί άλλο ένα σημείο εκδήλωσης του σοβιετικού επεκτατισμού και θα έπρεπε να ληφθούν όλα τα απαραίτητα μέτρα για να αντιμετωπιστεί όπως και σε κάθε άλλο σημείο της υφηλίου. Αντιλαμβάνονταν το Ισραήλ ως μέσω ανάσχεσης και γι αυτό και επέμενε στην υποστήριξη του σε αυτό οικονομικά και στρατιωτικά. Με την ανάληψη της διακυβέρνησης των ΗΠΑ επιβεβαίωσε την αμερικανική υποστήριξη εγκρίνοντας στρατιωτική βοήθεια ύψους 500 εκατομμυρίων δολαρίων παρά τις διαφωνίες του όσον αφορά το ισραηλινό πυρηνικό πρόγραμμα. Επιπρόσθετα, ο παράγοντας εβραϊκό λόμπι πρέπει να ληφθεί υπόψη καθώς με την υποστήριξη προς το Ισραήλ ο Johnson λάμβανε αντίστοιχη υποστήριξη για τον πόλεμο του Βιετνάμ ο οποίος βρίσκονταν σε έξαρση εκείνη την περίοδο και δημιουργούσε πολιτικά προβλήματα στην κυβέρνηση στο εσωτερικό των ΗΠΑ.

Η σύγκρουση Ισραήλ – Αράβων μέχρι την 8 Ιουνίου 1967

Στις 5 Ιουνίου 1967, το Ισραήλ είχε περικυκλωθεί από τις στρατιωτικές δυνάμεις των αραβικών χωρών οι οποίες είχαν αναπτυχθεί στα σύνορα του σταδιακά. Στις 07:45 της ίδιας ημέρας ξεκίνησε η ισραηλινή επιχείρηση Focus με την οποία μέσα σε τρείς σχεδόν ώρες καταστράφηκε η αιγυπτιακή αεροπορία και τα αεροδρόμια της σχεδόν κατά το ήμισυ. Με 500 συνολικά εξόδους η ισραηλινή πολεμική αεροπορία κατέστρεψε 19 κύριες αιγυπτιακές βάσεις, 309 από τα 340 αξιόμαχα πολεμικά της αεροσκάφη (Mig-21, Mig-19, Il-28 και Tu-16) καθώς και 32 ελικόπτερα διαφόρων τύπων. Όμως, και τα υπόλοιπα μέτωπα (με την Συρία στο βορρά και την Ιορδανία στα ανατολικά) ήταν εξίσου ενεργά με τις μάχες να διεξάγονται προς όφελος των Ισραηλινών λόγω κυρίως του επαγγελματισμού τους, της υψηλής τους εκπαίδευσης και της συντριπτικής αεροπορικής τους υπεροχής. Η ιορδανική αεροπορία καταστράφηκε σχεδόν ολοσχερώς, ενώ οι δυνάμεις της στην Ανατολική Ιερουσαλήμ έχαναν συνεχώς έδαφος από τις επιθέσεις των Αλεξιπτωτιστών του Ισραήλ. Στο μέτωπο της Συρίας το αεροδρόμιο της Δαμασκού βομβαρδίζονταν σφοδρά από ισραηλινά αεροσκάφη.

Την δεύτερη ημέρα των επιχειρήσεων η πίεση προς τις ιορδανικές δυνάμεις αυξήθηκε κατακόρυφα με την συνδρομή και βαρέως πυροβολικού και όλμων. Στόχος των Ισραηλινών ήταν η κατάληψη συνολικά της πόλης της Ιερουσαλήμ το συντομότερο δυνατόν για λόγους ιστορικούς, ψυχολογικούς, πολιτικούς και διπλωματικούς. Ταυτόχρονα στα βόρεια σύνορα της χώρας οι συριακές δυνάμεις πεζικού με συνδρομή αρμάτων μάχης εξαπέλυσαν επίθεση αλλά η ισραηλινή άμυνα, άντεξε χωρίς να διασπασθεί. Παράλληλα, στα νότια το αιγυπτιακό μέτωπο είχε αρχίσει να καταρρέει προς όφελος των Ισραηλινών παρά τις αντίθετες μεταδόσεις των ραδιοφωνικών σταθμών του της Αιγύπτου. Την τρίτη ημέρα σύγκρουσης (7 Ιουνίου) η κατάσταση πλέον ήταν σχεδόν ξεκάθαρη αλλά αποκαρδιωτική για τους Άραβες συνολικά. Η Παλιά Πόλη της Ιερουσαλήμ (2) είχε καταληφθεί επιτυχώς από τον ισραηλινό στρατό. Τα ιορδανικά στρατεύματα είχαν εγκαταλείψει την Δυτική Όχθη. Στα νότια ο αιγυπτιακός στρατός υποχώρησε πίσω από την Διώρυγα του Σουέζ για να αποφύγει μια μεγαλύτερη πανωλεθρία και ολοκληρωτική διάλυση.

Επίθεση στο USS Liberty – Η εξέλιξη των γεγονότων

Αποστολή στην Ανατολική Μεσόγειο

Σύμφωνα με την Άκρως Απόρρητη αναφορά της NSA, NSA/CSSM 123-2 (3) η ανάπτυξη του πλοίου στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου έγινε για καθαρά επιχειρησιακούς λόγους.

To USS Liberty εν πλώ.

Ήδη από τον Μάιο του 1967 και παρά την ύπαρξη αεροπορικών μέσων SIGINT στην περιοχή, όπως ένα ειδικά διαμορφωμένο αεροσκάφος C-130S της USAF (4) καθώς και ένα αεροσκάφος SIGINT (5) EC-121S του USN (6) οι επιχειρησιακές απαιτήσεις ήταν δύσκολο να καλυφθούν. Ο χρόνος on task για τα αεροσκάφη που απογειώνονταν από την Αθήνα ήταν μόλις πέντε ώρες, το οποίο θεωρούνταν μη ικανοποιητικό για αποτελεσματικές επιχειρήσεις υποκλοπών. Παράλληλα, λόγω του εκτοπίσματος και των διαθέσιμων χώρων του πλοίου υπήρχε σαφώς μεγαλύτερη δυνατότητα για μεταφορά εξοπλισμού συγκριτικά με ένα αεροσκάφος αντίστοιχου ρόλου. Σύμφωνα με την NSA ένα πλοίο υποκλοπών μπορούσε να φέρει εξοπλισμό ισοδύναμο με τα συστήματα υποκλοπών δεκατριών αεροσκαφών. Πριν την συγκεκριμένη αποστολή το πλοίο είχε εκτελέσει μια σειρά ευαίσθητων αποστολών στην Δυτική Αφρική με μεγάλη επιτυχία. Η υπαγωγή του πλοίου ήταν αρχικά στον Commander in Chief Atlantic και εν συνεχεία στον Commander in Chief US Navy Europe Ναύαρχο John S.McCain Jr ενώ κυβερνήτης του ήταν ο Αντιπλοίαρχος William L.McGonagle. Οι οδηγίες που είχαν δοθεί στο πλοίο ήταν να μείνει σε απόσταση 20ν.μ από τα αιγυπτιακά παράλια και 15ν.μ από τα παράλια του Ισραήλ με κύρια αποστολή την υποκλοπή των επικοινωνιών των αράβων κυρίως.

O θυρεός της Αμερικανικής NSA

Το εξώφυλλο της ΑΚΡΩΣ ΑΠΟΡΡΗΤΗΣ έκθεσης της NSA για την προσβολή του USS Liberty.

Αεροσκάφος SIGINT ΕC-121S (εδώ της USAF) το οποίο πετούσε στην Ανατολική Μεσόγειο.

Οι τομείς περιπολίας του διαμορφωμένο αεροσκάφος C-130S της USAF καθώς και του αεροσκάφος SIGINT EC121S του USN στην Ανατολική Μεσόγειο κατά την διάρκεια του πολέμου του 1967.

To USS Liberty δέχεται επίθεση

Το πρωί της 8ης Ιουνίου 1967 ήταν ένα ηλιόλουστο πρωινό χωρίς νέφωση και με ορατότητα που έφθανε στα 10ν.μ. Η κατάσταση συναγερμού στο πλοίο ήταν η συνήθης ενώ οι εντολές που είχαν δοθεί στην Γέφυρα ήταν να κινηθεί πλησίον των ακτών του Al Arish στην Αίγυπτο και με ταχύτητα ως 5 κόμβοι για να είναι δυνατή η συλλογή πληροφοριών. Λίγο πριν τις 09:00 εντοπίσθηκαν δύο δελταπτέρυγα, μαχητικά αεροσκάφη μονής μηχανής σε ύψος 5000 ποδών περίπου και σε απόσταση περίπου 2ν.μ χωρίς να κάνουν κάποια κίνηση προς το πλοίο. Στις 10:56 ένα άγνωστο αναγνωριστικό αεροσκάφος (7) πλησίασε το πλοίο 3-5ν.μ, έκανε μία στροφή από την δεξιά πλευρά του πλοίου και κινήθηκε προς την χερσόνησο του Σινά. Το αεροσκάφος δεν έκανε προσπάθεια να επικοινωνήσει με το πλοίο αλλά ούτε και το αντίστροφο. Στις 14:00 ο κυβερνήτης εντόπισε με τα κιάλια του ένα άγνωστο αεροσκάφος περίπου 45°- 50° στην δεξιά πλευρά του πλοίου να κινείται με μεγάλη ταχύτητα και σε απόσταση 5-6ν.μ συνεχώς μειούμενη. Την ίδια στιγμή εμφανίστηκε σε αντίστοιχη απόσταση δεύτερο αεροσκάφος στην αριστερή πλευρά. Ένας εκκωφαντικός κρότος ακούστηκε ξαφνικά. Αμέσως σημάνθηκε «Γενικός Συναγερμός». Από την προσβολή ο κυβερνήτης είχε τραυματιστεί στο δεξί του πόδι και αιμορραγούσε αλλά παρέμεινε στην Γέφυρα ενώ έδωσε εντολή να εκπεμφθεί άμεσα Επείγον Ναυτικό Σήμα ότι το πλοίο δέχεται επίθεση προς τον 6ο Στόλο (η διοίκηση του ήταν στο αεροπλανοφόρο USS Saratoga – CVA 60). Τα αεροσκάφη συνέχισαν να διασταυρώνουν το πλοίο και να επιτίθενται με όλα τους τα μέσα. Αργότερα διαπιστώθηκε ότι την επιδρομή εκτέλεσαν δύο ισραηλινά Mirage III, γαλλικής κατασκευής εξοπλισμένα με 30mm cannon, 2 βόμβες 1000 pounds η κάθε μία και 4 καλάθους ρουκετών με συνολικά 18 ρουκέτες. Οι προσβολές των Ισραηλινών ήταν επιτυχείς με αποτέλεσμα τα πρώτα λεπτά το πλοίο να απολέσει πλήρως τις εξωτερικές και τις εσωτερικές του επικοινωνίες καθώς και την ηλεκτρική του ισχύ. Εντός όμως μερικών λεπτών οι επικοινωνίες αποκαταστάθηκαν μετά από υπεράνθρωπες προσπάθειες του πληρώματος και με την χρήση του δικτύου hicom (high command radio circuit)(8) ήταν δυνατή η επικοινωνία με την Αρχή Επιχειρησιακού Ελέγχου. Παράλληλα, στο πλοίο ξέσπασαν τρεις διαφορετικές πυρκαγιές καλύπτοντας μεγάλο μέρος του με καπνό και φλόγες χωρίς όμως να επεκταθούν.

Η επίθεση δεν σταμάτησε με την αεροπορική προσβολή. Πολύ σύντομα (στις 14:24), έκαναν την εμφάνιση τους τρεις τορπιλάκατοι οι οποίοι κινούνταν με μεγάλη ταχύτητα (25-30 κόμβους) προς το πλοίο και σε απόσταση 15ν.μ περίπου. Στις 14:34 οι τορπιλάκατοι επιτέθηκαν, η πρώτη τορπίλη πέρασε 25 γιάρδες από την πρύμη του πλοίου ενώ σε λίγα δευτερόλεπτα η δεύτερη χτύπησε λίγο μπροστά από την Γέφυρα και λίγα μέτρα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας στην δεξιά πλευρά του πλοίου το οποίο αμέσως άρχισε να παίρνει αντίστοιχη κλήση. Η έκρηξη ταρακούνησε όλο το πλοίο αλλά δεν προκάλεσε φωτιά. Άνοιξε όμως μία οπή 12μ επί 7,5μ στην δεξιά πλευρά. Το πλοίο ακινητοποιήθηκε και αμέσως άρχισε να πλημμυρίζει με νερά. Οι τρείς τορπιλάκατοι σταμάτησαν 500-800 γιάρδες από το USS LIBERTY και στις 15:05 απομακρύνθηκαν με πορεία ανατολική και με υψηλή ταχύτητα επιστρέφοντας στην βάση τους. Ήταν σκάφη τύπου Ayah του Ισραηλινού Πολεμικού Ναυτικού (εκτόπισμα 62 τόνων, 15μελές πλήρωμα, ταχύτητα 42 κόμβους, έφεραν δύο τορπίλες και διάφορα μικρού διαμετρήματος πυροβόλα). Τελικός απολογισμός από την επίθεση ήταν 34 νεκροί και 171 τραυματίες μέλη του πληρώματος και της NSA.

Το σημείο της επίθεσης στο USS Liberty στις ακτές της Αιγύπτου καθώς και το δρομολόγιο του.

Οι πρώτες αντιδράσεις

Υπό τον συντονισμό του κυβερνήτη του πλοίου, έγινε προσπάθεια να αντιμετωπιστούν οι ζημιές. Σε αυτό συνέβαλαν τόσοι οι χειρισμοί του, καθώς και η συνολική προσπάθεια του πληρώματος υπό την καθοδήγηση του Ά Μηχανικού. Παράλληλα, η βασική μέριμνα ήταν οι τραυματίες και οι νεκροί του πληρώματος γι αυτό και η τραπεζαρία του πλοίου είχε μετατραπεί σε χειρουργείο μάχης και σταθμός πρώτων βοηθειών. Την ίδια στιγμή το Ναυτικό Σήμα του πλοίου είχε φθάσει μέσω του USS Saratoga στον Διοικητή του 6ου Στόλου ο οποίος βρισκόταν επί του USS Little Rock (ελαφρύ καταδρομικό κατευθυνόμενων βλημάτων). Ο τελευταίος, στις 14:50, δηλαδή πενήντα λεπτά μετά την επίθεση περίπου έδωσε εντολή στα αεροπλανοφόρα USS America και USS Saratoga να απογειώσουν αεροσκάφη Α-4 Skyhawk για την προστασία του πλοίου υποκλοπών ενώ έθεσε και σε ετοιμότητα απογείωσης τα F-4 Phantom. Επιπλέον, το πρώτο (USS America) ανέλαβε και το καθήκον του εναέριου ανεφοδιασμού των μαχητικών με δεδομένο ότι η απόσταση του battle group ήταν περίπου 450ν.μ από το σημείο της επίθεσης, νοτίως της Κρήτης.

Το USS Liberty μετά την προσβολή και έχοντας πάρει κλήση δεξιά.

Το ναυτικό σήμα του USS Saratoga προς το CINCUSNAVEUR στο Λονδίνο με το οποίο αναμεταδίδει την αναφορά του USS Liberty (διακριτικό Rockstar) ότι τελευταίο δέχεται επίθεση.

Στην συνέχεια, ο 6ος Στόλος ο οποίος είχε ως περιοχή ευθύνης την Μεσόγειο Θάλασσα ενημέρωσε τον US Commander in Chief Europe (CINCEUR) καθώς και τον Chief of Naval Operations (CNO) (9) για την διαταγή απογείωσης των αεροσκαφών και ότι τα τελευταία θα βρίσκονται στην περιοχή του συμβάντος στις 17:15 περίπου.

Αεροσκάφος Α-4 Skyhawk USN.

Δεκαέξι ώρες περίπου μετά το συμβάν τα Α/Τ USS Davis (DD-937) και USS Massey (DD-778) έφθασαν πλησίον στο πληγέν πλοίο. Παράλληλα, το αεροπλανοφόρο USS America σε απόσταση 138ν.μ προσέγγιζε το USS Liberty κινούμενο με ταχύτητα 30 κόμβων. Άμεσα επιβιβάστηκε στο πλοίο προσωπικό από τα δύο Α/Τ για συνδρομή ενώ ελικόπτερα Kaman SH-2F Seasprite ξεκίνησαν την αερομεταφορά τραυματιών και νεκρών προς το USS America. Έγινε μεταφορά όλο του διαβαθμισμένου υλικού στο USS Davis και λεπτομερή καταγραφή όλων των ζημιών του πλοίου. Με την συνοδεία των δύο Α/Τ καθώς και ενός ρυμουλκού ανοιχτής θαλάσσης το πλοίο κινήθηκε αργά, ως 7 κόμβους, κατευθείαν προς λιμένα Μάλτας για δεξαμενισμό και όχι προς λιμένα Σούδας στην Κρήτη όπως αρχικά είχε αποφασισθεί.

Το Α/Τ USS Davis πλέει πλησίον του USS Liberty για παροχή βοήθειας.

©Guus Winter/Flickr | Mirage III της Ισραηλινής Πολεμικής Αεροπορίας.

«Please inform the President»

Παρά τη τραγική κατάσταση του πλοίου και ενώ υπάρχουν 34 νεκροί το Αμερικανικό Πεντάγωνο δεν είχε ενημερωθεί άμεσα. Μία ώρα και 11 λεπτά μετά την επίθεση ο CINCEUR ενημέρωσε τα ανώτερα κλιμάκια και ζήτησε επίμονα να ενημερωθεί και ο Πρόεδρος Johnson. Αρχικά ενημερώθηκε ο ειδικός σύμβουλος για θέματα ασφαλείας Walt Rostow (Special Assistant for National Security Affairs) ο οποίος και ενημέρωσε με την σειρά του τον Πρόεδρο με γραπτό σημείωμα δύο φορές καθόσον υπήρχε σε εξέλιξη συνάντηση με μέλη του Κογκρέσου. Αν και αρχικά επικράτησε σύγχυση για το ποιός έκανε την επίθεση, ο Αμερικανός Στρατιωτικός ακόλουθος στο Ισραήλ έλαβε την πληροφορία από τους Ισραηλινούς ότι η προσβολή έγινε από λάθος δικό τους και πληροφόρησε άμεσα το Πεντάγωνο. Στις 18:49 την ίδια ημέρα δόθηκε εντολή τα αεροσκάφη που προσέγγιζαν το πλοίο να επιστρέψουν ενώ όλες οι ανακοινώσεις στα ΜΜΕ για το συμβάν θα γίνονταν από την Ουάσιγκτον και μόνο.

Το δεύτερο σημείωμα που δόθηκε στον Αμερικανό Πρόεδρο Johnson για την κατάσταση του USS Liberty από τον Walt Rostow, Special Assistant for National Security Affairs.

Τα Υψίπεδα του Γκολάν

Η σημασία αυτού του ορεινού όγκου για την ασφάλεια του Ισραήλ είναι εύκολο να γίνει αντιληπτή απλά και μόνο εξετάζοντας την γεωγραφία της περιοχής και την μορφολογία του υψιπέδου. Με υψόμετρο που φθάνει τα 180 μέτρα από την κοιλάδα Γιαρμούκ στο νότο και 2800 μέτρα από το Όρος Ερμών, αποτελεί μια ογκώδη ηφαιστειακή ορεινή επιφάνεια η οποία δεσπόζει πάνω από την Θάλασσα της Γαλιλαίας, πάνω από τις ορεινές κοιλάδες του Λιβάνου αλλά κυρίως πάνω από την πεδιάδα της Δαμασκού. Μέσω της κατάλληλης αξιοποίησης και εξοπλισμού της θέσης με συστήματα COMINT (10), SIGINT και ELINT 11 είναι δυνατός ο έλεγχος του Λιβάνου, της Συρίας και της Ιορδανίας. Πριν τον πόλεμο των Έξι Ημερών η περιοχή ανήκε στην Συρία, η οποία και είχε στρατιωτικό πλεονέκτημα έναντι του Ισραήλ, δημιουργώντας συνεχώς προβλήματα στους εκεί εβραϊκούς οικισμούς. Οι Συριακές Ένοπλες Δυνάμεις (ΣΕΔ) είχαν μετατρέψει τον ορεινό όγκο σε μια εξαιρετικά οχυρή θέση με υπόγεια καταφύγια, πυροβολεία και θέσεις αρμάτων μάχης. Κατά τις επιχειρήσεις στο Σινά και παρά τις πομπώδεις ανακοινώσεις η Συριακή κυβέρνηση είχε επιδείξει προσεκτική αυτοσυγκράτηση αποφεύγοντας επιμελώς την γενική εμπλοκή με το Ισραήλ. Οι Σύριοι προσπάθησαν με μονάδες ειδικών δυνάμεων να διεισδύσουν στο Ισραήλ αλλά χωρίς επιτυχία περιορίζοντας τελικά τις ενέργειες τους σε σποραδικά πυρά πυροβολικού. Η διάταξη δυνάμεων στα υψίπεδα του Γκολάν ήταν σαφώς υπέρ των Σύριων καθώς η Βόρεια Διοίκηση του Ισραηλινού Στρατού είχε υπό την ευθύνη της και τα σύνορα με την Ιορδανία και τον Λίβανο, ενώ όλη η προσοχή είχε στραφεί στο νότιο μέτωπο του Σινά. Επιπρόσθετα, μια επίθεση εναντίον της Συρίας πιθανόν να προκαλούσε την στρατιωτική επέμβαση της ΕΣΣΔ πράγμα που έκανε τους ισραηλινούς ακόμα πιο διστακτικούς παρά την πίεση της κοινής γνώμης. Τελικά, η εντολή για επίθεση δόθηκε μόνο όταν έγινε ξεκάθαρη η νίκη των ισραηλινών όπλων στο Σινά και την Δυτική Όχθη. Με γρήγορη και δυναμική κίνηση τεθωρακισμένων και ειδικών δυνάμεων υπό την συνεχή κάλυψη της ισραηλινής πολεμικής αεροπορίας και αυτή η επίθεση ήταν επιτυχής. Το Σάββατο 10 Ιουνίου το απόγευμα τέθηκε σε ισχύ από τον ΟΗΕ η κατάπαυση του πυρός αφού όμως οι Ισραηλινοί αψηφώντας κάθε προειδοποίηση είχαν ισχυροποιήσει τις θέσεις τους. Τα υψίπεδα του Γκολάν πέρασαν οριστικά στην Ισραηλινή πλευρά όπου και παραμένουν ως σήμερα.

Η στρατηγική σημασία των Υψιπέδων του Γκολάν παραμένει αναλλοίωτη ως σήμερα.

«Βασιλιάδες και πιόνια» στη σκακιέρα της Μέσης Ανατολής

Τα αραβικά κράτη δεν έδειξαν ενδιαφέρον για την επίθεση καθώς προσπαθούσαν να επουλώσουν τις πληγές τους και να διαχειριστούν την συντριπτική τους ήττα. Έχοντας επενδύσει πολιτικά και στρατηγικά σε μια εύκολη νίκη έναντι του Ισραήλ ήταν εξαιρετικά δύσκολο να δικαιολογηθούν στην κοινή τους γνώμη. Από την άλλη πλευρά το Ισραήλ αν και απέδωσε σε ανθρώπινο λάθος και στη σύγχυση της μάχης την επίθεση ακολούθησε απολογητική διάθεση ξέροντας όμως εκ των προτέρων ότι είχε απέναντι της μια φιλοισραηλινή αμερικανική διοίκηση. Παράλληλα μετά τον πόλεμο του 1967, είχε πετύχει όλους τους στρατηγικούς στόχους στα βόρεια του σύνορα, στα ανατολικά (η Ιορδανία είχε συντριβεί ενώ η κυβέρνηση της είχε αποδεχτεί τους ισραηλινούς όρους) και στο νότο με την Αίγυπτο (συντρίβοντας στρατιωτικά, πολιτικά αλλά και ηθικά την μεγαλύτερη αραβική δύναμη). Ένα ακόμα επιχείρημα που προβάλλονταν από την ισραηλινή πλευρά ήταν ότι το πλήγμα στους Άραβες και ιδιαιτέρως στον Νάσσερ ήταν προς το συμφέρον των ΗΠΑ καθώς η επερχόμενη νίκη περιόριζε τις αιγυπτιακές φιλοδοξίες και την σοβιετική διείσδυση στην περιοχή.

Η ΕΣΣΔ δεν αντέδρασε ιδιαίτερα στο συγκεκριμένο συμβάν αφήνοντας τους δύο συμμάχους να επιλύσουν το θέμα μεταξύ τους. Αντίθετα, έδωσε μεγαλύτερη σημασία στην επίθεση του Ισραήλ στην Συρία και λιγότερο στην ήττα της Αιγύπτου. Μάλιστα ο Σοβιετικός Γενικός Γραμματέας της ΕΣΣΔ Kosygin απείλησε τις ΗΠΑ ότι αν δεν συγκρατούσαν το Ισραήλ θα αναγκάζονταν να επέμβει στρατιωτικά. Η σημασία που έδιναν οι Σοβιετικοί στην Μέση Ανατολή φαίνεται και από τις κινήσεις τους μετά την λήξη του πολέμου. Φρόντισαν να ξεκινήσει ένα μεγάλο πρόγραμμα αναδιοργάνωσης και ενίσχυσης των ενόπλων δυνάμεων της Συρίας και της Αιγύπτου. Παράλληλα, με την έμπρακτη υποστήριξη της ΕΣΣΔ όλες οι ειρηνευτικές προτάσεις των ισραηλινών απορρίφθηκαν από την Παναραβική διάσκεψη του Χαρτούμ 12 τον Σεπτέμβριο του 1967 ενισχύοντας την αδιαλλαξία των Αράβων.

Ο Λευκός Οίκος κινήθηκε σε πολλά και διαφορετικά επίπεδα και τομείς για να μπορέσει να ελέγξει τις αντιδράσεις. Πολλοί από επιτελείο του προέδρου αν και δεν είχαν πειστεί από τις εξηγήσεις των Ισραηλινών ήταν δύσκολο να το εκφράσουν δημόσια. Ταυτόχρονα, ο Johnson φρόντισε μέσω επαφών με το πανίσχυρο εβραϊκό λόμπι να επιβεβαιώσει την αμερικανική υποστήριξη. Η εξέλιξη των γεγονότων και η διαφαινόμενη ισραηλινή νίκη στα πεδία των μαχών άλλαξε σταδιακά και την αμερικανική στάση. Από την αρχική διστακτικότητα και επιφανειακή ουδετερότητα οι ΗΠΑ υιοθέτησαν μια καθαρά υποστηρικτική προς το Ισραήλ στάση ακόμα και στον ΟΗΕ. Απέτρεψαν κάθε μορφής ψήφισμα που θα πίεζε το Ισραήλ να επιστρέψει μέρος των εδαφών που είχε μόλις κερδίσει χωρίς να έχει διευθετηθεί η αραβοϊσραηλινή διαμάχη. Επιπλέον εκτιμούσαν ότι αν και οι Σοβιετικοί ήταν σε δεινή θέση μπορούσαν να διαχειριστούν την κατάσταση παρά την αραβική συντριβή. Συνολικά, οι ΗΠΑ έμειναν πιστές στην πολιτική τους δηλαδή την αποτροπή εξάπλωσης του κομμουνισμού και της σοβιετικής επιρροής. Ακόμα, και αν το περιστατικό εξόργισε την αμερικανική πλευρά δεν άφησε να επηρεάσει της αμερικανοϊσραηλινές σχέσεις.

Ο κυβερνήτης του USS LIBERTY Αντιπλοίαρχος William L.McGonagle, αριστερά στην φωτογραφία, έλαβε το Μετάλλιο Τιμής και παρασημοφορεί τον Υποπλοίαρχο David Lucas με το Ασημένιο Αστέρι. Και οι δύο προήχθησαν επ’ ανδραγαθία.

Επίλογος

Το ερώτημα αν οι Ισραηλινοί γνώριζαν πριν προσβάλουν το USS Liberty ότι πρόκειται για αμερικανικό πλοίο δεν μπορεί να απαντηθεί με σιγουριά. Είναι όμως δεδομένο ότι αποδέχτηκαν άτυπα την ενοχή τους, επιμένοντας ότι πρόκειται για ένα μοιραίο λάθος και απορρίπτοντας όλα τα σενάρια που έκαναν κατά καιρούς την εμφάνιση τους. Μάλιστα, τον Μάιο του 1968 η Ισραηλινή κυβέρνηση αποζημίωσε τις οικογένειες των θυμάτων με το ποσό των 3.320.000 USD, ενώ το 1969, έδωσε άλλα 3.557.000 USD στους τραυματίες της επίθεσης. Τελικώς, το Δεκέμβριο του 1980 οι Ισραηλινοί πλήρωσαν 6 εκατομμύρια USD, για τις υλικές ζημιές που προκλήθηκαν στο πλοίο, συν τόκους 13 ετών. Επομένως, ακόμα και αν τα ποσά αυτά δεν απαλύνουν τον πόνο για τις απώλειες τόσων ανθρώπινων ζωών είναι μία ένδειξη ενοχής.

Αν και η επίθεση είναι μια σχετικά απλή προσβολή ενός «εύκολου» στόχου από αεροσκάφη και πλοία επιφανείας οι προεκτάσεις της είναι αντιστρόφως ανάλογες τόσο σε τακτικό όσο και σε επιχειρησιακό αλλά κυρίως σε στρατηγικό επίπεδο.

Ακόμα και σήμερα μη θετικά αναγνωρισμένη εικόνα του πεδίου της μάχης μπορεί να προκαλέσει ολέθρια λάθη, όπως στην περίπτωση του USS Liberty. Παράλληλα, αν και το επεισόδιο αυτό μπορούσε να παρασύρει τις δύο υπερδυνάμεις σε μια σύγκρουση, η αυτοσυγκράτηση όλων των πλευρών περιόρισε τις όποιες δυσάρεστες συνέπειες.

Τέλος, αν δεχτεί κανείς την θεώρηση, η οποία έχει και τις περισσότερες λογικές ενδείξεις, που συνδέει την προσβολή του USS Liberty με τα υψίπεδα του Γκολάν μπορεί να σημειώσει αρκετά για την ισραηλινή στρατηγική. Η σημασία των υψιπέδων του Γκολάν θα πρέπει πάντα να εξετάζεται υπό αυτό το πνεύμα. Ακόμα κι αν αυτό ακούγεται κυνικό, η κατάληψη του Γκολάν άξιζε τον κόπο ανεξαρτήτως κόστους καθώς του εξασφάλισε έγκαιρη προειδοποίηση σε όλα σχεδόν το φάσμα των βόρειων συνόρων του. Με τον τρόπο αυτό το Ισραήλ εξασφάλισε σε μεγάλο βαθμό την ασφάλεια του με την Συρία και τον Λίβανο. Εξάλλου, δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι 50 χρόνια μετά, κατά τον Συριακό εμφύλιο, το Ισραήλ έχει δηλώσει σε όλους τους τόνους σε εχθρούς και φίλους ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί καμία αλλαγή στο καθεστώς ασφαλείας που αφορά τα υψίπεδα του Γκολάν ακόμα κι αν αυτό σημαίνει την εμπλοκή του σε πολεμικές συγκρούσεις. Η εμμονή του γι αυτό τον ορεινό όγκο θα πρέπει να μας προβληματίσει σχετικά με την «τύφλωση» των «ηλεκτρονικών ματιών» των ΗΠΑ κατά τον πόλεμο του 1967.

Σημειώσεις
1. Γεννήθηκε στις 15/01/1918 και πέθανε στις 28/9/1970. Ήταν ο δεύτερος Πρόεδρος της Αιγύπτου από το 1956 μέχρι το θάνατο του το 1970.
2. Η αναφορά των Ισραηλινών Αλεξιπτωτιστών από τον ασύρματο «Ο ναός είναι στα χέρια μας» για την κατάληψη του τέμενος του Ομάρ παραμένει από τις πιο χαρακτηριστικές της σύγκρουσης και τις περισσότερο ιστορικά φορτισμένες.
3. Αποχαρακτηρίστηκε και δόθηκε στην δημοσιότητα την 11-08-2016.
4. USAF: United States Air Force, είναι η Αμερικανική Πολεμική Αεροπορία.
5. SIGINT: Signal Intelligence, υποκλοπές η/μ κυμάτων radar.
6. USN: United States Navy, είναι το Αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό. Τα μέσα αυτά ανήκαν στον 6ο Στόλο ο οποίος είχε ως περιοχή ευθύνης και ανάπτυξης και την Μεσόγειο Θάλασσα.
7. Αργότερα η έρευνα αποκάλυψε ότι ήταν ένα γαλλικής κατασκευής Noratlas της Ισραηλινής Πολεμικής Αεροπορίας.
8. Υψηλής ταχύτητας και συχνότητας κρυπτοκαλυμένο δίκτυο του Αμερικανικού Ναυτικού για άμεση επικοινωνία μεταξύ ναυτικών μονάδων σε περίπτωση ανάγκης.
9. Είναι αντίστοιχη θέση με τον Αρχηγό Στόλου στο ΠΝ αλλά με περισσότερες εξουσίες και αρμοδιότητες.
10. COMINT: Communications Intelligence, υποκλοπές επικοινωνιών.
11. ELINT: Electronic Intelligence, υποκλοπές του συνόλου των η/μ εκπομπών (radar, επικοινωνιών, συστημάτων κατεύθυνσης κ.α.).
12. Το ψήφισμα έχει μείνει στην ιστορία ως τα «Τρία Όχι». Όχι στην αναγνώριση του Ισραήλ, όχι στις διαπραγματεύσεις με το Ισραήλ και όχι στην ειρήνη με το Ισραήλ.

αρχή του κειμένου

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Η Ιστορία των Αραβικών Λαών, Albert Hourani, Εκδόσεις Λιβάνη.

Η νέα Ιστορία του Ισραήλ, ΙΛΑΝ ΓΚΡΑΙΛΣΑΜΕΡ, Εκδόσεις Καστανιώτη.

Η Στρατηγική των Μεγάλων Δυνάμεων, Ήφαιστος Παναγιώτης, Εκδόσεις Ποιότητα

Οι Αραβοϊσραηλινοί Πόλεμοι, Chaim Herzog, Εκδόσεις Λίναιος.

Άλλα κείμενα του Πλωτάρχη Εμ. Χ. Μουρτζάκη Π.Ν.

  1. Οργανικά UAV για τα σκάφη του Πολεμικού Ναυτικού
  2. Κατευθυνόμενα βλήματα Cruise στο Αιγαίο Πέλαγος και την Ανατολική Μεσόγειο
  3. Το δόγμα Anti Access/Area Denial και η Ρωσική Ναυτική Στρατηγική στην Ανατολική Μεσόγειο
  4. Η επιστροφή της Ρωσίας στην Αρκτική – Εφαρμογή σύγχρονης Ναυτικής Στρατηγικής – Α’ Μέρος
  5. Η επιστροφή της Ρωσίας στην Αρκτική – Εφαρμογή σύγχρονης Ναυτικής Στρατηγικής – Β’ Μέρος

Βιβλιοκριτική

  1. Βιβλίο: Ισλάμ

About The Author

Παρατηρητής και ιστογράφος θεμάτων αμυντικής τεχνολογίας. Δεσμευμένος με τις Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις και παθιασμένος με οτιδήποτε στρατιωτικό.

Αρέσει σε %d bloggers: