Γράφει ο Νίκος Νικολούδης, διδάκτωρ Ιστορίας πανεπιστημίου Λονδίνου

Τα τελευταία χρόνια ο εντοπισμός νέων στοιχείων (αρχειακών πηγών, μαρτυριών κλπ.) για την Κατοχή έχει συμβάλει στη αναθεώρηση παλαιότερων συμπερασμάτων γι’ αυτή την τραγική περίοδο. Παρά ταύτα, ορισμένες σημαντικές πτυχές της εξακολουθούν να παραμένουν εκτός των ενδιαφερόντων των περισσότερων ιστορικών, ιδιαίτερα εκείνες που αφορούν την ιστορία των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων στη Μέση Ανατολή, και μάλιστα των τότε καταδρομικών μονάδων.

HELLAS_ΒΙΒΛΙΟΣυνήθως οι ελληνικές καταδρομικές δυνάμεις στη Μέση Ανατολή την περίοδο 1941-44 ταυτίζονται με τον Ιερό Λόχο και τον δαφνοστεφή αρχηγό του, τον θρυλικό συνταγματάρχη Χριστόδουλο Τσιγάντε. Ταυτόχρονα όμως με τον Ιερό Λόχο έδρασε και μια μικρότερη μονάδα που προήλθε εν μέρει από τις τάξεις του, ο Αγγλοελληνικός Στολίσκος Ημιολιών (γνωστότερος με την αγγλική του ονομασία: Anglo-Hellenic Levant Schooner Flotilla). Η μονάδα αυτή, πρόδρομος των σημερινών μονάδων των πεζοναυτών, υπήρξε δημιούργημα ενός άλλου παράτολμου και ευφυούς αξιωματικού, του (απόστρατου το 1940) αντιπλοιάρχου του Βασιλικού Ναυτικού Αντρέα Λόντου.

Η ιδέα της συγκρότησης ενός στολίσκου ημιολιών ανέκυψε μετά την αποτυχημένη βρετανική επιχείρηση κατάληψης της Λέρου (το 1943) και της αντικατάστασης της ιταλικής παρουσίας στο Νότιο Αιγαίο με τη βρετανική, μετά τη συνθηκολόγηση της Ιταλίας τον Σεπτέμβριο εκείνου του έτους. Οι συμμαχικές όμως δυνάμεις που αποβιβάστηκαν τότε σε αρκετά νησιά του Αιγαίου (στις οποίες συμπεριλαμβανόταν και ο Ιερός Λόχος που κατέλαβε με αεραπόβαση τη Σάμο) δεν μπόρεσαν να αποκρούσουν τη γερμανική αντεπίθεση. Γι’ αυτό τον λόγο το Βρετανικό Στρατηγείο Μέσης Ανατολής αποφάσισε να συνεχίσει τις επιχειρήσεις με θαλάσσιες καταδρομές τις οποίες ανέλαβε αρχικά να εκτελεί ένας βρετανικός στολίσκος ημιολιών, με έδρα τη Βηρυττό. Η μονάδα αυτή απαρτιζόταν από καμουφλαρισμένα καϊκια που έφεραν πολυβόλα διαφόρων τύπων, στελεχώνονταν από Βρετανούς που είχαν γνώσεις ιστιοπλοϊας (όχι όμως στελέχη του βρετανικού Βασιλικού Ναυτικού) και μετέφεραν καταδρομείς που διενεργούσαν επιθέσεις σε μεμονωμένα γερμανικά φυλάκια και αποθήκες εφοδιασμού σε διάφορα νησιά του Αιγαίου.

HELLAS_ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣΓια τον σκοπό αυτό αξιοποιούσαν την ευμενή ουδετερότητα της Τουρκίας που ανεχόταν τη συγκεκαλυμμένη χρήση απομακρυσμένων κολπίσκων στα παράλιά της ως ναυτικών βάσεων (μια ενδιαφέρουσα μαρτυρία για τη δράση αυτής της μονάδας αποτελεί το αυτοβιογραφικό έργο του W.E. Benyon-Tinker, “Dust upon the Sea”, εκδ. Hodder and Soughton, Λονδίνο 1947). Το μοντέλο της δράσης του βρετανικού Στολίσκου, που έδρασε κυρίως μεταξύ του φθινοπώρου του 1943 και του φθινοπώρου του 1944, υιοθέτησε ο αντιπλοίαρχος Λόντος. Ο Αγγλοελληνικός Στολίσκος που ιδρύθηκε με έδρα την Αλεξάνδρεια στελεχώθηκε με πληρώματα που αποτελούνταν από ψαράδες ή σφουγγαράδες (με προέλευση κυρίως από τα Δωδεκάνησα) και εθελοντές αξιωματικούς ή εφέδρους του Ιερού Λόχου ή άλλων υπηρεσιών (και πάντως όχι του ελληνικού Βασιλικού Ναυτικού, προκειμένου να μην αποδυναμωθεί το έμψυχο δυναμικό του). Ο Αγγλοελληνικός Στολίσκος έδρασε σε συνεργασία με τον Ιερό Λόχο και βρετανικές ειδικές δυνάμεις (κυρίως την SBS) με ιδιαίτερη επιτυχία έως το τέλος του πολέμου, ενώ ήταν και η πρώτη ελληνική μονάδα που αποβιβάστηκε σε ελληνικό έδαφος (στο Μικρολίμανο), ως προπομπός της άφιξης της κυβέρνησης του Καϊου στην απελευθερωμένη Αθήνα. Η μικρή όμως αριθμητική του δύναμη (μόλις επτά καϊκια) και η σχετικά περιορισμένη χρονική παρουσία του συνέτειναν στη μεταπολεμική συσκότιση της δράσης του. Οι μαρτυρίες που διαθέτουμε γι’ αυτόν περιορίζονται στην επίσημη μεταπολεμική έκθεση της δράσης του που υπέβαλε ο Λόντος, στα απομνημονεύματα δύο κυβερνητών καϊκιών (του Γ. Πασπάτη, με τίτλο «Τυφλή πορεία», από τις εκδ. Εστία, Αθήνα 2011, και του Ευτ. Ξηράκη, με τίτλο «Ιστορία των 7 ελληνικών καϊκιών», αυτοέκδοση, Αθήνα 1986), καθώς και στη λογοτεχνική μετάπλαση των εντυπώσεων δύο άλλων κυβερνητών: του Ρήγα Ρηγόπουλου (πρόκειται για το βιβλίο που παρουσιάζουμε εδώ) και του Αλέξη Λαδά (στα αγγλικά, με τίτλο “Falconera”, από τις εκδ. Lycabettus Press, Αθήνα 2010).

Ο Ρήγας Δ. Ρηγόπουλος (που πέθανε το 2012 σε ηλικία 98 ετών!) υπήρξε μια δραστήρια, αν και σχετικά άγνωστη μορφή της Αντίστασης. Σπούδασε οικονομικά και κοινωνιολογία και κατά την Κατοχή υπήρξε ιδρυτής και αρχηγός της ανεξάρτητης αντιστασιακής οργάνωσης ΕΠΕ (Εθνική Πατριωτική Εταιρεία), γνωστής και ως «Υπηρεσία 5-165», που έστελνε πληροφορίες στη Μέση Ανατολή μέσω ασυρμάτου ή καϊκιών (η οργάνωση αυτή θρήνησε έξι θύματα που εκτελέστηκαν για κατασκοπεία). Αργότερα κατέφυγε στη Μέση Ανατολή, κατατάχθηκε στον Ιερό Λοχο, συμετέσχε στην αεραπόβαση στη Σάμο και, τελικά, εντάχθηκε στον Αγγλοελληνικό Στολίσκο Ημιολιών ως κυβερνήτης καϊκιού, το οποίο όμως βυθίστηκε από τους Γερμανούς ενώ τελούσε υπό τη διοίκηση προσωρινού αντικαταστάτη του. Το βιβλίο του «Αδέρφια, αδέρφια» αποτελεί μια λογοτεχνική ανασύνθεση περιστατικών από τη δράση των ανδρών του Στολίσκου. Σ’ αυτό ο συγγραφέας (ο αφηγητής) έχει περιορισμένη παρουσία. Στην πραγματικότητα πρωταγωνιστής της ιστορίας είναι ο μυθιστορηματικός ήρωας Γεράσιμος Ζησιμάτος, πλαισιωμένος από τους συμπολεμιστές και στενούς φίλους του Άρη και Περικλή. Την ιστορία και τις περιπέτειές τους πληροφορούμαστε από τις ανακατεμένες (σύμφωνα με τον αφηγητή) ημερολογιακές καταγραφές του Γεράσιμου. Οι τρεις φίλοι κατατάσσονται αρχικά στον Ιερό Λόχο, για να αποσπαστούν αργότερα στον Στολίσκο των Ημιολιών. Οι περιπέτειές τους συνδυάζονται με ενδιαφέρουσες πληροφορίες για την ιστορία και τη σκληρή εκπαίδευση των Ιερολοχιτών αλλά και των πληρωμάτων των Ημιολιών.

Στο περιθώριο της αφήγησης περιγράφεται με ζωηρά χρώματα η πληθωρική προσωπικότητα του Τσιγάντε, διευκολύνοντας τον αναγνώστη να αντιληφθεί γιατί ο Ιερός Λόχος κατόρθωσε να αποφύγει τη μοίρα των άλλων ελληνικών μονάδων της Μέσης Ανατολής που ταλανίστηκαν από έριδες και στάσεις. Η όλη αφήγηση αποπνέει τον έντονο πατριωτισμό που χαρακτήριζε τους Ιερολοχίτες και τα πληρώματα των Ημιολιών, ενώ οι ναυτικές περιγραφές θυμίζουν έντονα τα «Λόγια της πλώρης» του Ανδρέα Καρκαβίτσα (προκειμένου μάλιστα να διευκολύνει τους αναγνώστες, ο συγγραφέας συμπεριέλαβε στο τέλος του έργου ένα λεξιλόγιο ναυτικών όρων καθώς και ένα διάγραμμα με τις ναυτικές ονομασίες των ανέμων).

Μέσα από την «ταξινόμηση» των σημειώσεων του Γεράσιμου και κάποια φλας μπακ, πληροφορoύμαστε την τραγική μοίρα των τριών φίλων. Το κυρίαρχο όμως αίσθημα του αναγνώστη στο τέλος του έργου δεν είναι η θλίψη για το τέλος τους αλλά η υπερηφάνεια για την πατριωτική τους δράση και την ανιδιοτελή τους αυτοθυσία, στοιχεία τα οποία, σε συνδυασμό με τον πλούτο των ιστορικών του πληροφοριών, καθιστούν το βιβλίο ένα κλασικό ανάγνωσμα που αξίζει να τύχει ευρείας αναγνώρισης.

Αδέρφια, αδέρφια
Ρηγόπουλος, Ρήγας Δ., 1914-2012
ISBN 978-960-02-1455-0
Σελίδες 325

Εκδόσεις Παπαζήση

Πηγή: istorikathemata.com

4 Σχόλια

  1. ΑΧΕΡΩΝ

    Κάτι που δέν είναι ευρύτερα γνωστό,ὁ αείμνηστος Ρήγας Ρηγόπουλος προσέφερε την πρώτη του στρατιωτική υπηρεσία προς την Πατρίδα πρίν τον πόλεμο.
    Συγκεκριμένα,επινόησε συλλογή μετατροπής του θρυλικού επαναληπτικού τυφεκίου Μάννλιχερ-Σενάουερ σε ἡμιαυτόματο.
    Ἡ συλλογή κρίθηκε βιώσιμη από την Διεύθυνση Πυροβολικού που την αξιολόγησε,αλλά ὁ πόλεμος διέκοψε τις εργασίες.

    Απάντηση
  2. Theognostos

    «αξιοποιούσαν την ευμενή ουδετερότητα της Τουρκίας»

    σιγά τήν ουδετετότητα φτάνει μέ τό γλυφιντζουρι προπαγάνδα….

    http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=101548

    Ο Σπύρος Κουζινόπουλος εξηγεί πώς τα αποθέματα χρυσού 27 τόνων στις αρχές του Β» Παγκοσμίου Πολέμου έφθασαν στο τέλος τους 216 τόνους
    Η Αγκυρα, το χρώμιο και ο χρυσός των Εβραίων

    «Η έκθεση που δόθηκε στη δημοσιότητα από το τμήμα Ιστορίας του Στέιτ Ντιπάρτμεντ αναφορικά με τον εφοδιασμό της χιτλερικής Γερμανίας από την Τουρκία κατά την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου με χρώμιο και άλλα μέταλλα, γεγονός που συνέβαλε στην ενίσχυση της πολεμικής μηχανής των ναζιστών, φέρνει για μία ακόμη φορά στην επιφάνεια την τουρκική στάση στον πόλεμο, αλλά και τη συμπεριφορά της γειτονικής μας χώρας έναντι των Εβραίων.
    Σύμφωνα με την έκθεση αυτή, που συντάχθηκε υπό την εποπτεία του υφυπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Στούαρτ Αϊζενστάτ και με βάση στοιχεία που δόθηκαν από τη CIA και τα υπουργεία Εξωτερικών, Αμυνας, Δικαιοσύνης, Οικονομικών και Εμπορίου, τα απαραίτητα για την κατασκευή όπλων μέταλλα οι Γερμανοί τα πλήρωναν στην Τουρκία με χρυσό που έκλεβαν από τις κατακτημένες χώρες. Ενα μέρος δε του χρυσού αυτού προερχόταν από τα θύματα ­ κυρίως Εβραίους ­ της ναζιστικής βαρβαρότητας στα στρατόπεδα συγκέντρωσης.

    Στις καταγγελίες αντέδρασε η τουρκική κυβέρνηση. Και ο υπουργός Εσωτερικών και εκπρόσωπος Τύπου Σουκρού Γκιουρέλ ισχυρίστηκε ότι όχι μόνο η χώρα του δεν συμμετείχε στη ρευστοποίηση του χρυσού που άρπαξαν οι ναζιστές από τους Εβραίους, αλλά και ότι η Τουρκία «συγκαταλέγεται στις χώρες που αντιπαρατάχθηκαν στη ναζιστική Γερμανία».

    Οι κυβερνώντες στην Αγκυρα φαίνεται να «ξεχνούν» ποια ήταν η στάση της επίσημης Τουρκίας έναντι των χιτλερικών καθ’ όλη τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Την ώρα δηλαδή που ο ελληνικός λαός μέσα από τις αντιστασιακές του οργανώσεις, όπως και οι λαοί των υπόλοιπων υπόδουλων ευρωπαϊκών λαών, πολεμούσαν με νύχια και με δόντια κατά των χιτλεροφασιστών κατακτητών. Ας θυμηθούμε σύντομα τις σχέσεις της Τουρκίας με τη Γερμανία του Χίτλερ:

    Οταν στις 6 Απριλίου 1941 τα χιτλερικά στρατεύματα εισέβαλαν στα Βαλκάνια και η Αγγλία ζήτησε από την Αγκυρα να διακόψει τουλάχιστον τις διπλωματικές της σχέσεις με τον Αξονα, ως ένδειξη αλληλεγγύης προς τους Ελληνες, ο τούρκος υπουργός Εξωτερικών Ρουστού Σαράτσογλου όχι μόνο αρνήθηκε να προσχωρήσει η χώρα του στον πόλεμο, στο πλευρό των συμμάχων, αλλά απέρριψε ακόμη και μια απλή συμβολική διπλωματική αποδοκιμασία της επίθεσης κατά της Ελλάδος.

    Το σύμφωνο με τη Γερμανία

    Αθετώντας τις υποχρεώσεις που είχε αναλάβει τόσο με το Βαλκανικό Σύμφωνο και το πλέγμα των ελληνοτουρκικών συμφωνιών όσο και από την αγγλογαλλοτουρκική συνθήκη συμμαχίας του 1939, η Τουρκία υπέγραψε σύμφωνο φιλίας με τη Γερμανία, τον Ιούλιο του 1941, σε μια εποχή δηλαδή που ολόκληρη η Ευρώπη αγωνιζόταν κατά των δυνάμεων του Αξονα.

    Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία, το διάστημα εκείνο, παρά τις περί «ουδετερότητας» διακηρύξεις της, η Τουρκία διαπραγματευόταν την έξοδό της στον πόλεμο στο πλευρό των ναζιστών έναντι εδαφικών ανταλλαγμάτων. Τα ίδια ανταλλάγματα η Αγκυρα ζητούσε κρυφά και από τη Βρετανία, παίζοντας ταυτόχρονα «σε δύο ταμπλό». Στις διαπραγματεύσεις οι Τούρκοι απαιτούσαν όχι μόνο εδάφη, όπως τη Θράκη, την Κριμαία, την Υπερκαυκασία, αλλά και δικαιώματα με το αναχρονιστικό σύστημα των «εντολών» στη Συρία, στο Ιράκ, στην Αίγυπτο και στην Αλβανία. Επίσης, εξέφραζαν την επιθυμία να αποκτήσουν ελληνοκατοικημένες περιοχές, όπως τα ανατολικά νησιά του Αιγαίου, τα Δωδεκάνησα, την Κύπρο και επιπλέον το λιμάνι της Θεσσαλονίκης, την ώρα ακριβώς που οι Ελληνες έδιναν ηρωικές μάχες κατά των χιτλεροφασιστικών δυνάμεων. »

    τα υπολοιπα στο αρθρο αξίζει

    Απάντηση
    • ΑΧΕΡΩΝ

      Aμέσως μετά την κατάρρευση της Γαλλίας,τον Ιούνιο του 1940,ἡ Τουρκία εξασφάλισε μέρος του κυριευμένου γαλλικού οπλισμού,σε αντάλλαγμα διέθεσε τρλοφιμα,σε βαθμό που προκλήθηκε έλλειψη στην ίδια την χώρα.
      Και μέχρι το 1943,έτος καμπής του πολέμου,ἡ Τουρκία αγόραζε γερμανικά άρματα PZ-IV και καταδιωκτικά FW-190-A5 μεταξύ άλλων.
      Επίσης,συμμετείχε με «εθελοντές»,άνω των 15.000,στον αγώνα κατά της ΕΣΣΔ.
      Ίσως αυτός ήταν ὁ λόγος που ὁ Στάλιν ήθελε να τους ανταμείψει στην Γιάλτα,δίνοντας τους τα Δωδεκάνησα.

      Απάντηση
    • SKYHOOK47

      Δεν ήταν μόνο η Τουρκία που έπαιξε σε δυο ταμπλό τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο…Όπως και να έχει πάντως αυτή η 《ουδετερότητα》ήταν απείρως καλύτερη από το να συμμετείχε η Τουρκία στις επιχειρήσεις στο πλευρό του Άξονα…

      Απάντηση

ΔΕΝ επιτρέπονται απαξιωτικοί και υβριστικοί χαρακτηρισμοί εναντίον στελεχών των Ενόπλων Δυνάμεων και των Σωμάτων Ασφαλείας. Υποβάλλοντας το σχόλιο σου επιβεβαιώνεις ότι έχεις διαβάσει και αποδεχθεί τους όρους χρήσης και σχολιασμού του ιστοτόπου. Η ευθύνη των σχολίων (αστική και ποινική) βαρύνει τους σχολιαστές. Οι απόψεις που εκφράζονται δεν αντιπροσωπεύουν εκείνες της "Προέλασης" και δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως τέτοιες.

Σχολιάστε

Αρέσει σε %d bloggers: