Του Εμμανουήλ Χ.Μουρτζάκη

MSc ECE NPS Monterey USA California, Διπλωματούχος Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών ΤΨΣ Πανεπιστημίου Πειραιά και Μεταπτυχιακού Diploma CEDES Τμήματος Διπλωματικών & Γεωπολιτικών Σπουδών

Εισαγωγή

Μετά από περίπου μια δεκαετία η Ρωσία επιστρέφει δυναμικά στο προσκήνιο της Αρκτικής. Εφαρμόζοντας μια πολυεπίπεδη ναυτική στρατηγική έχει καταφέρει να αποκτήσει σημαντικό στρατιωτικό πλεονέκτημα στην περιοχή έναντι των υπολοίπων κρατών (Καναδάς, ΗΠΑ, Νορβηγία, Ισλανδία και Δανία). Ο συνδυασμός της στρατηγικής της Μη Πρόσβασης/Άρνησης Περιοχής (Anti Access /Area Denial) με την ανάπτυξη σύγχρονων οπλικών συστημάτων σε επιλεγμένες τοποθεσίες έχει δημιουργήσει ένα αδιαπέραστο πλέγμα για τις δυτικές ναυτικές δυνάμεις. Το μοντέλο αυτό είναι άξιο προσοχής και μελέτης ενώ αποτελεί και πρότυπο της ναυτικής στρατηγικής που ακολουθεί η Ρωσία και σε άλλες περιοχές όπως η Ανατολική Μεσόγειος.

Ολική Επαναφορά

Το Σοβιετικό Ναυτικό (ΣΝ) έφτασε στο απόγειο της δύναμης του κατά την διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και κυρίως τις δεκαετίες ’70 και ’80. Πλησίασε πολύ κοντά το Αμερικανικό Ναυτικό (ΑΝ) υστερώντας όμως σημαντικά στον τομέα των αεροπλανοφόρων. Το βασικό του όπλο ήταν τα Υ/Β (πυρηνοκίνητα και συμβατικά) καθώς και τα στρατηγικά βομβαρδιστικά τα οποία περιπολούσαν πολύ συχνά στις ακτές των δυτικών χωρών και χρησιμοποιούσαν το πέρασμα της Ισλανδίας (γνωστό και ως GIUK¹ Gap) για να μετακινηθούν από την Βόρεια Θάλασσα στον Ατλαντικό Ωκεανό και αντίστροφα. Μετά από μια περίοδο επέστρεψε δυναμικά ως Ρωσικό πλέον ναυτικό με συμμετοχή στις επιχειρήσεις στην Συρία κάνοντας χρήση κατευθυνόμενων βλημάτων (κ/β) cruise.

Ρωσικό πυρηνικό Υ/Β κλάσης Borei στον Αρκτικό Κύκλο με τρομακτική ισχύ πυρός 16 κ/β Bulava SLBM(Sea Launched Ballistic Missile) εμβέλειας 3500χλμ.

Αρκτικός Κύκλος

Η πλήρης ανάλυση του Αρκτικού Κύκλου στην ρωσική στρατηγική είναι ένα τεράστιο κεφάλαιο, πέραν από τους σκοπούς του παρόντος άρθρου. Όσον αφορά όμως το θαλάσσιο στοιχείο είναι ενδεικτικό του τρόπου που η σημερινή στρατιωτική, πολιτική και οικονομική ελίτ της χώρας αντιμετωπίζει τις ευκαιρίες που εμφανίζονται τα τελευταία χρόνια κυρίως λόγω της προσβασιμότητας αυτών των περιοχών, εξαιτίας των κλιματικών αλλαγών. Με το σταδιακό λιώσιμο των πάγων, νέες δυνατότητες έχουν εμφανισθεί για την εμπορική εκμετάλλευση αυτών των αφιλόξενων περιοχών με κυριότερες τις θαλάσσιες μεταφορές και την εξόρυξη φυσικού αερίου και πετρελαίου. Σύμφωνα με το United States Geological Survey η περιοχή του Αρκτικού Κύκλου περιέχει περίπου 30% της παγκόσμιας ποσότητας φυσικού αερίου και το 13% της παγκόσμιας ποσότητας πετρελαίου. Υπολογίζεται ότι περίπου το 84% βρίσκεται σε παράκτιες περιοχές και σε βάθος λιγότερο των 500 μέτρων. Παράλληλα, το 80% των παραπάνω ανήκει στα χωρικά ύδατα ή την ΑΟΖ της Ρωσίας. Λαμβάνοντας υπόψη την πληθυσμιακή κατανομή, την γεωγραφία και την γεωμορφία της περιοχής είναι λογικό το ρωσικό ενδιαφέρον. Μάλιστα μετά από μια περίοδο κάμψης στρατιωτικής και πολιτικής, επανήλθε αντιμετωπίζοντας τα διμερή ζητήματα του Αρκτικού Κύκλου εμπιστευόμενη και στηριζόμενη στην στρατιωτική και κυρίως την αεροναυτική της ισχύ.

«Η πίσω αυλή της Ρωσίας»

Τόσο η τσαρική, η σοβιετική όσο και η ρωσική ηγεσία, θεωρούσαν και θεωρούν τον Αρκτικό Κύκλο ως κοντινή τους περιφέρεια και προνομιακό χώρο εθνικών συμφερόντων. Για τους Ρώσους αποτελεί την «πίσω αυλή» τους. Συγκριτικά με τα υπόλοιπα κράτη που έχουν συμφέροντα στην περιοχή, η Ρωσία αποτελεί αυτό με την εντονότερη στρατιωτική δραστηριότητα και τις περισσότερο ανεπτυγμένες στρατιωτικές δυνατότητες στην περιοχή. Παράλληλα, η κατανομή του πληθυσμού είναι υπέρ της με την μεγαλύτερη έκταση αυτών των αφιλόξενων περιοχών να κατοικούνται από αυτόχθονες εντός όμως της ρωσικής κρατικής οντότητας.

Η στρατιωτική παρουσία της Ρωσίας στην Αρκτική. Η σύγκριση με τις δυνατότητες των υπόλοιπων κρατών είναι συντριπτική.

Κατά την διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου η περιοχή αποτελούσε πεδίο δράσης και περιπολίας των πυρηνικών Υ/Β επειδή η τροχιά των διηπειρωτικών πυραύλων ήταν η συντομότερη για την εκτέλεση πυρηνικών και συμβατικών πληγμάτων εναντίον των ΗΠΑ. Αμερικανικά και σοβιετικά Υ/Β συνυπήρχαν συχνά στην περιοχή ως αποτέλεσμα του στρατηγικού ανταγωνισμού των δύο υπερδυνάμεων. Μετά την λήξη του Ψυχρού Πολέμου και για μια δεκαετία περίπου ακολούθησε περίοδος όπου η περιοχή δεν αποτελούσε εστία προσοχής. Τα τελευταία όμως χρόνια (ειδικά με το 2005) μια επιθετικότερη και δυναμικότερη ρωσική στρατηγική ανάπτυξη βρίσκεται σε εξέλιξη. Αυτό συνδέεται άμεσα και μια άλλη περιοχή υψηλής γεωπολιτικής σημασίας, την Βαλτική. Στο πλαίσιο της ευρύτερης ρωσικής στρατηγικής που είναι η επαναφορά της χώρας στο επίπεδο της παγκόσμιας υπερδύναμης και η επίτευξη οικονομικής προόδου, ευημερίας και ειρήνης στο εσωτερικό εντάσσονται οι ρωσικές ενέργειες σχετικά με την Αρκτική. Δομικό στοιχείο για το πρώτο είναι η στρατιωτική ισχύς και η ικανότητα με απτά παραδείγματα την Ουκρανία και τη Συρία τα τελευταία 10 χρόνια². Πολλά από τα συμπεράσματα από αυτές τις συγκρούσεις εφαρμόζονται στην πράξη στην Αρκτική.

«Βαριά Ισχύς ή Hard Power» στην Αρκτική

Η απομακρυσμένη περιοχή της Αρκτικής αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα εφαρμογής της «Βαριάς Ισχύος ή Hard Power» από την πλευρά της Ρωσίας. Εδώ συνυπάρχει η πυρηνική τριάδα (χερσαία, ναυτική και αεροπορική) των Ρωσικών Ενόπλων Δυνάμεων με σημαντικότερο το υποβρύχιο σκέλος αυτής με την χρήση πυρηνοκίνητων Υ/Β. Τα τελευταία εξοπλισμένα με βαλλιστικούς πυραύλους και καταδυόμενα κάτω από στρώμα πάγου είναι εξαιρετικά δύσκολο ή αδύνατο να εντοπισθούν, δίνοντας την δυνατότητα για την δεύτερη πυρηνική κρούση ή second strike capability στην περίπτωση μιας πυρηνικής σύρραξης ενισχύοντας την πυρηνική ρωσική αποτροπή. Αυτός είναι και ο λόγος της στάθμευσης στην Χερσόνησο Κόλα στρατηγικών πυρηνικών δυνάμεων με τον Στόλο της Βόρειας Θάλασσας να διαθέτει το 81.5% του συνόλου των ρωσικών πυρηνικών ναυτικών δυνάμεων³. Επιπρόσθετα, η περιοχή αποτελεί το πεδίο εφαρμογής της σύγχρονης ρωσικής ναυτικής στρατηγικής με την εγκατάσταση ενός εκτεταμένου δικτύου μεγάλης εμβέλειας συμβατικών κ/β εναντίον πλοίων και στόχων ξηράς με τα ανάλογα συστήματα/σένσορες καθώς και με την επαύξηση των επιχειρησιακών δυνατοτήτων του Βόρειου Στόλου. Εξάλλου, δεν πρέπει να λησμονείται το γεγονός ότι για όλο τον αμυντικό σχεδιασμό της Ρωσίας το πέρασμα GIUK μέσω του οποίου συνδέεται ο Ατλαντικός Ωκεανός με τις βορειότερες θάλασσες είναι κρίσιμης σημασίας. Σκοπός της είναι να μην επιτρέψει στις αντίπαλες αεροναυτικές δυνάμεις να επιχειρούν ανατολικά από αυτό προκειμένου η πρόσβαση του ρωσικών ναυτικών δυνάμεων στις νοτιότερες θάλασσες και τον Ατλαντικό Ωκεανό να είναι απρόσκοπτή. Επιπλέον οι θαλάσσιες γραμμές επικοινωνιών με την βόρεια Ευρώπη βρίσκονται κάτω από την εμβέλεια των ρωσικών όπλων με την προϋπόθεση ότι αυτές θα μπορέσουν να επιχειρούν σχετικά απρόσκοπτα πλησίον του περάσματος GIUK. Ειδικά τα κ/β cruise (ASCM) τα οποία φέρουν οι Φ/Γ κλάσης Admiral Gorshkov και τα στρατηγικά βομβαρδιστικά Τupοlev TU-95RTs Bear και Tupolev Tu-22M Backfire C αποτελούν φονικό αντίπαλο για τις νατοϊκές αεροναυτικές δυνάμεις. Στην περιοχή αυτή εστιάζεται και η παρουσία των ναυτικών δυνάμεων του ΝΑΤΟ και των ΗΠΑ ως αντίπαλο δέος με χρήση ΑΦΝΣ και Υ/Β σε ρόλο SSK. (Συνεχίζεται)

Μπορείτε να διαβάσετε το Β’ μέρος, εδώ

Αεροσκάφος Tupolev Tu-22M Backfire C τροχοδρομεί από κάποια αεροπορική βάση της Αρκτικής. Φέρει δύο κ/β Kitchen ΑS-4 (ταχύτητα Mach 3, εμβέλεια 500χλμ).

1 GIUK: Greenland – Iceland – UK
2 Στα δύο αυτά πεδία επιχειρήσεων, η Ρωσία έχει δοκιμάσει όλες τις νέες τακτικές και τα δόγματα επιχειρήσεων σε ξηρά, θάλασσα και αέρα σε συνδυασμό με μια σειρά νέα οπλικά συστήματα αποκτώντας πολύτιμη εμπειρία.
3 Heather A. Conley and Caroline Rohloff (2015), The New Ice Curtain: Russia’s Strategic Reach to the Arctic, Center for Strategic & International Studies.

One Response

  1. kakaouskia

    Καλημέρα

    Επειδή καλώς ή κακώς το μέτρο σύγκρισης στρατιωτικής δύναμης είναι τα αεροπλανοφόρα (κακώς κατά τη γνώμη μου καθώς πέραν των αμιγώς επιθετικών επιχειρήσεων ενάντια σε σχετικά ανοργάνωτα κράτη δεν μπορούν να καθήσουν λίγο έξω από τα παράλια και να στέλνουν επιθετικά κύματα για την πλάκα), ένα άρθρο που πραγματεύεται την ικανότητα στοχοποίησης αεροπλανοφόρων από τα συστήματα που κατέχει η ίδια η Ρωσία.

    https://vz.ru/opinions/2019/11/18/1004334.html (στα Ρώσικα αλλά με μια μηχανή μετάφρασης βγαίνει νόημα)

    Και κάτι που παραμελάμε συστηματικά στην Ελλάδα / Κύπρο είναι τα μέσα παρατήρησης / επιτήρησης / στοχοποίησης

    Εικόνα υποβαθμισμένης ανάλυσης του Γιβραλτάρ από το Σοβιετικό σύστημα MKRC Legenda. Αναπτύχθηκε γύρω στη δεκαετία του 1970 και αποσύρθηκε σήμερα, έχοντας αντικατασταθεί από το Liana (έργο υπό εξέλιξη)

    Όσο σκέφτομαι την «αναβάθμιση» των Ρ3 και το ότι τα μισά μέσα των Ελληνικών ΕΔ δεν μπορούν να μιλήσουν μεταξύ τους…

    Απάντηση

ΔΕΝ επιτρέπονται απαξιωτικοί και υβριστικοί χαρακτηρισμοί εναντίον στελεχών των Ενόπλων Δυνάμεων και των Σωμάτων Ασφαλείας. Υποβάλλοντας το σχόλιο σου επιβεβαιώνεις ότι έχεις διαβάσει και αποδεχθεί τους όρους χρήσης και σχολιασμού του ιστοτόπου. Η ευθύνη των σχολίων (αστική και ποινική) βαρύνει τους σχολιαστές. Οι απόψεις που εκφράζονται δεν αντιπροσωπεύουν εκείνες της "Προέλασης" και δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως τέτοιες.

Σχολιάστε

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.

Αρέσει σε %d bloggers: