Γραφεί ο Ευστάθιος Βασιλείου

Την 1η Οκτωβρίου του 331π.Χ. τοποθετείται συμβατικά στο ιστορικό ημερολόγιο μια από τις σημαντικότερες μάχες της ανθρωπότητας: η μάχη των Γαυγαμήλων (σημ. Tel Gomel της επαρχίας Μοσούλης του Ιράκ). Ο ελληνικός στρατός του βασιλιά Αλεξάνδρου του 3ου του Μεγάλου νικά τον υπέρτερο περσικό στρατό του Δαρείου του 3ου και κερδίζει την κυριαρχία της κεντρικής Ασίας. Είναι η τρίτη αποφασιστική μάχη κατά των Περσών μετά τον Γρανικό και την Ισσό που σήμανε το οριστικό τέλος της μεγάλης ασιατική επέκτασης και την απαρχή μιας ελληνική κοσμοκρατορίας, που ξεκινούσε με την «ελληνιστική εποχή».

Οι αριθμοί που παρατάχθηκαν στα Γαυγάμηλα υπολογίζονται από σύγχρονους μελετητές σε 47,000 Έλληνες και 87-100,000 Πέρσες. Και οι δύο ηγεμόνες προετοιμάστηκαν για την αποφασιστική μάχη. Ο Δαρείος τάχθηκε κατά τον παραδοσιακό τρόπο των Περσών βασιλέων. Σε πρώτη γραμμή στο κέντρο τάχθηκαν 200 σκυθικά δρεπανηφόρα άρματα, πίσω τους ο Δαρείος με την βασιλική ακολουθία και εκατέρωθεν οι 10,000 Αθάνατοι και διαδοχικά οι σημαντικότεροι σατράπες του με τα στρατιωτικά τους σώματα. Στα πλάγια τάχθηκε το ιππικό, Σκύθες, Ινδοί και Βάκτριοι. Μεγάλος ήταν ακόμα ο αριθμός των τοξοτών και ακόμα και 15 πολεμικών ελεφάντων.

Οι Έλληνες τάχθηκαν με τη φάλαγγα στο κέντρο, τον Παρμενίωνα στο αριστερό και τον Αλέξανδρο με το ιππικό των Εταίρων στο δεξί.

Η μάχη εξελίχθηκε σε τρεις φάσεις. Στην πρώτη οι Έλληνες πλησίασαν την περσική παράταξη που τους ξεπερνούσε και στα δύο άκρα, μια θανάσιμη πρακτική για τους φαλαγγίτες που δεν μπορούσαν να στρέψουν εύκολα πλευρό ή νώτα. Καθώς πλησίαζαν, τα άκρα της ελληνικής παράταξης κύρτονταν ώστε να προστατευτούν εκτιθέμενα επικίνδυνα. Ξαφνικά, ο Αλέξανδρος με τους Εταίρους άρχισε να καλπάζει προς τα δεξιά εκτείνοντας ακόμα περισσότερο την ισχνή ελληνική γραμμή και προκαλώντας έτσι τους Πέρσες να επιτεθούν. Ο Δαρείος, που μετά την Ισσό δεν ήθελε να επιτεθεί πρώτος, παρασυρόμενος κι από τους σατράπες του, έστειλε το ιππικό του Βήσσου κατά του ελληνικού δεξιού. Οι Έλληνες ιππείς ήταν καλύτερα εξοπλισμένοι αλλά αμύνονταν σε ανοιχτό πεδίο με υπεράρθμους αντιπάλους και δοκιμάστηκαν σκληρά. Η καρτερία τους, οι τοπικές αντεπιθέσεις και η σωστή χρήση των εφεδρειών απέδωσε.

Στο μεταξύ, ο Δαρείος εξαπέλυσε τα δρεπανηφόρα άρματα, που όρμησαν κατά της φάλαγγας. Στοχευμένες βολές Αγριάνων ακοντιστών εξόντωσαν τα πληρώματα των περισσότερων αρμάτων. Όσα πέρασαν, διέσχισαν τις τάξεις της φάλαγγας, που άνοιξε αφήνοντας κενά σαν διόδους, κι έτσι τα άρματα δεν δημιούργησαν απώλειες. Ενώ η δεύτερη γραμμή εξουδετέρωνε τα άρματα που πέρασαν, η φάλαγγα ξαναέκλεισε πίσω τους.

Στην τρίτη φάση, ο Αλέξανδρος με τους Εταίρους απεμπλάκηκε και όρμησε στο κενό που είχε δημιουργηθεί στην περσική παράταξη από την επίθεση του ιππικού. Ταυτόχρονα, η φάλαγγα επιτέθηκε συντεταγμένα και κλιμακωτά κατά τμήματα ακολουθώντας το ιππικό των Εταίρων και σηματίζοντας λοξή διάταξη ώστε να μην υπερκεραστεί. Η λοξή αιχμή της ελληνικής παράταξης με κεφαλή τον Αλέξανδρο χτύπησε την περσική διάταξη στο κέντρο με στόχο τον ίδιο το Δαρείο. Η μάχη εξελίχθηκε σε αγχέμαχο αγώνα αλλά ο στόχος επιτεύθηκε. Η διοικητική διάταξη των Περσών κλονίστηκε και κατέρρευσε. Ο Δαρείος, αν και δεν σκοτώθηκε, ανέστρεψε και τράπηκε σε φυγή με λίγα επίλεκτα τμήματα του στρατού του. Ο Αλέξανδρος ήταν έτοιμος να καταδιώξει όταν έλαβε επείγοντα μηνύματα βοήθειας από τον Παρμενίωνα που είχε πιεστεί στο ελληνικό αριστερό μέχρι κατάρρευσης. Μία μονάδα Ινδών και Περσών ιππέων κατόρθωσε να διασπάσει την ελληνική διάταξη και να φτάσει στο ελληνικό στρατόπεδο και να το λεηλατήσει. Ο επικεφαλής του προσπάθησε να απελευθερώσει τη μητέρα του Δαρείου που όμως αρνήθηκε να ακολουθήσει. Το ελληνικό ιππικό εκκαθάρισε τον εισβολέα.

Ο Αλέξανδρος, πιεζόμενος αν θα καταδίωκε τον Δαρείο τελειώνοντας τον πόλεμο στην Ασία και θα ενίσχυε τον Παρμενίωνα διασώζοντας τον στρατό του από καταστροφή, επέλεξε το δεύτερο. Ο Δαρείος διέφυγε αλλά ο στρατός του είχε διαλυθεί και δεν θα ανέκαμπτε ποτέ. Έστειλε μηνύματα στους σατράπες των ανατολικών επαρχιών αν τον συνδράμουν αλλά δεν πρόλαβε. Ο Βήσσος και άλλοι σατράπες τον σκότωσαν και τον εγκατέλειψαν.

Ο Αλέξανδρος ήταν κύριος της Ασίας.

_____________________________

Είσαι λάτρης της αμυντικής τεχνολογίας και γενικότερα των στρατιωτικών θεμάτων;
Τότε είσαι στο σωστό μέρος, βρήκες αυτό που έψαχνες, υπάρχει για σένα στο Facebook η ομάδα«Προέλαση-Limit Of Advance».

Ο Ευστάθιος Βασιλείου είναι ένας από τους διαχειριστές της ομάδας Προέλαση-Limit Of Advance στο Facebook.

______________________________

One Response

  1. PROMAXOS

    Θα μου συγχωρήσετε μια διόρθωση αναφορικά με το μέγεθος του Περσικού Στρατού. Η αναφορά θα είναι εκτενής, αλλά μόνο έτσι καταδεικνύεται το πραγματικό μέγεθος του τελευταίου. Οι Πέρσες παρατάσσονταν σε μυριοστίες των 10.000 ανδρών, με βάθος και πλάτος ανδρών 100 x 100. Το 1/3 του περσικού και υποτελούς Πεζικού παρατάχηκε δεξιά, το 1/3 αριστερά, και το τελευταίο 1/3 πίσω κεντρικά ως εφεδρεία, σχηματίζοντας μια 2η γραμμή μάχης. Οι τακτική ήταν χαρακτηριστική των Σπάραμπάρα. Η πρώτη σειρά της μυριοστίας έμπηγε τις πορτόσχημες ασπίδες στο έδαφος και οι υπόλοιποι πίσω, τοξότες και Τάκαμπάρα ανέμεναν τον αντίπαλο να τον καταιωνίσουν με εκήβολα όπλα μέχρι να τον απορρυθμίσουν και να επιτεθούν με έφοδο οι Τάκαμπάρα (= κάτι σαν δορυφόροι πελταστές, με περσικό κοντό δόρυ).

    Ο κύριος όγκο του περσικού και υποτελούς Ιππικού βρισκόταν στις άκρες της πρώτης γραμμής, δηλαδή ένα μέρος αριστερότερα του περσικού αριστερού πεζικού και ένα άλλο μέρος δεξιότερα του περσικού δεξιού πεζικού. Μεταξύ του αριστερού και του δεξιού περσικού πεζικού ήταν το κέντρο του περσικού στρατού, απαρτιζόμενο από διαδοχικές μονάδες πεζικού και Ιππικού. Μπροστά ήταν Σκύθες και Ινδοί ιππείς, επίλεκτα σώματα. Αμέσως πίσω οι 20.000 Έλληνες μισθοφόροι οπλίτες των Περσών. Αυτοί περιέκλειαν τον Δαρείο με την ελίτ του Περσικού Ιππικού, τους ευγενείς, που ήταν άριστα εκπαιδευμένοι κι εξοπλισμένοι αλλά ατομικά και όχι ως μονάδα, ενώ λόγω θέσης (περικλεισμένοι ή πίσω από οπλιτική φάλαγγα) ήταν καταδικασμένοι να είναι στατικοί και ακίνητοι.

    Το μέγεθος του Περσικού Στρατού ήταν τέτοιο που το περσικό Κέντρο ήταν απέναντι από το άκρο του δεξιού της 1ης γραμμής της Ελληνικής παράταξης (το οποίο αποτελείτο τον Μ. Αλέξανδρο με τους Εταίρους, τους Αγριάνες ακοντιστές τους Κρήτες τοξότες και μιθοφορικό σώμα πελταστών ή ακοντιστών). Δηλαδή η Περσική παράταξη όχι απλά συμπεριελάμβανε μυριοστίες απέναντι σε χιλιαρχίες υπασπιστών ή τάξεις πεζεταίρων των 1.500 ανδρών, αλλά είχε και το διπλάσιο πλάτος, ενώ συμπεριελάμβανε και 20.000 μισθοφόρους Έλληνες οπλίτες.

    Ο Αλέξανδρος, για να εξουδετερώσει αυτήν την διαφορά πλάτους, δεν κινήθηκε απλά κλιμακωτά αλλά και διαγώνια εμπρός δεξιά. Δηλαδή οι μονάδες κινήθηκαν διαγώνια εμπρός δεξιά και ταυτόχρονα αναπτύσσονταν κλιμακωτά, με τις αριστερότερες να τάσσονται πίσω και αριστερότερα των δεξιών και μπροστινότερων, εκτελώντας όλες ταυτόχρονα αυτήν την διαγώνια κίνηση. Την ίδια στιγμή,παρότι κινούνταν διαγώνια, διατηρούσαν το μέτωπο οριζόντιο και παράλληλο προς την εχθρική παράταξη. Με τον τρόπο αυτό κατέληξε το δεξιό άκρο του Ελληνικού στρατού (ο Αλέξανδρος με τους εταίρους) να είναι απέναντι από το αριστερό άκρο του Περσικού Πεζικού (και η δεξιά πλαγιοφυλακή του Ελληνικού στρατού απέναντι από το Ιππικό του Περσικού αριστερού), ενώ το αριστερό άκρο Ελληνικού στρατού (Παρμενίωνας με Θεσσαλούς και λοιπούς Έλληνες σύμμαχους Ιππείς) κατέληξαν να είναι σχεδόν απέναντι από το μέσο της δεξιάς Περσικής πτέρυγας (θα βρίσκονταν απέναντι από το περσικό κέντρο, αν δεν είχαν δεχθεί επίθεση από το περσικό Ιππικό του δεξιού περσικού άκρου). Πρόκειται για τον πιο δύσκολο ελιγμό που έχει καταγραφεί ποτέ μέχρι και τον Β Παγκόσμιο. Μπροστά του οι ελιγμοί του στρατού του Αννίβα στις Κάννες μοιάζουν απλούστατοι.

    Δηλαδή ο Αλέξανδρος με την κίνηση, τον ελιγμό, εξάλειψε το πλεονέκτημα της ευρύτερης περσικής διάταξης. Αυτό δείχνει πόσο μεγάλος ήταν ο Περσικός Στρατός. Ο Αλέξανδρος δεν ήθελε να απλώσει τόσο το δικό του στρατό, θα μπορούσε αν δεν τηρούσε 2η γραμμή από σύμμαχους και μισθοφόρους Έλληνες οπλίτες και πλαγιοφυλακές στα δεξιά και αριστερά (αποτελούμενες από α) μισθοφόρους και σύμμαχους πελταστές, β) σύμμαχους ελαφρούς πεζούς και ιππείς, γ) Μακεδόνες μέσους Ιππείς που ονομάζονταν σαρισσοφόροι ιππείς και δ) μισθοφόρους Έλληνες ιππείς). Όμως η μοναδική γραμμή ήταν αρκετά λεπτή για να αντέξει τις εφόδους και διεισδύσεις μεταξύ των μονάδων των πολυάριθμων ιππικών δυνάμεων των Περσών (γεγονός που αποδείχθηκε και από την πορεία της μάχης), ενώ υπήρχε και ο φόβος της διάσπασης από δρεπανηφόρα άρματα και ιδίως 15 Ινδικούς ελέφαντες (μάλλον τοποθετήθηκαν μπροστά από το περσικό κέντρο, δηλαδή το Δαρείο). Επίσης, με τέτοιο πλάτος, ο συντονισμός κι έλεγχος των μονάδων και των ελιγμων τους θα ήταν αδύνατος και ο ελληνικός στρατός του Μ. Αλεξάνδρου ακολουθούσε το δόγμα του μακεδονικού (που αποτελούσε και τον πυρήνα του) και λειτουργούσε σαν μια καλολαδωμένη μηχανή ελιγμών με συνδυασμένα Όπλα, άλλωστε αυτός ο τρόπος πολέμου βρήκε τον ύψιστο εκφραστή του στον Αλέξανδρο.
    Για το λόγο αυτό ο τελευταίος προτίμησε να συγκεντρώσει τους οπλίτες (σύμμαχους και μισθοφόρους, γύρω στους 10.000 άνδρες) σε μια 2η γραμμή μάχης, ενώ δημιούργησε ισχυρές πλαγιοφυλακές για να απασχολήσουν τις περσικές ιππικές επιθέσεις και να διατηρήσει αλώβητες τις βαριές Ιππικές γροθιές για την τελική έφοδο (στο σημείο αυτό απέτυχε ο Παρμενίωνας που δεν ενεπλεξε την πλαγιοφυλακή του κι αντιμετώπισε ο ίδιος την ιππική έφοδο του περσικού δεξιού με αποτέλεσμα να μην ολοκληρώσει τη διαγώνια κίνηση και να δημιουργηθεί ρήγμα στην ελληνική πρώτη γραμμή), το οποίο εν συνεχεία αντιμετωπίστηκε από την 2η γραμμή και την ελληνική αριστερή πλαγιοφυλακή).

    Επομένως, με τέτοιο μέγεθος Περσικού στρατού κατά πλάτος, με τέτοια δομή και ποικιλία Σωμάτων, με τέτοιο μέγεθος των μονάδων του, ο αριθμός των 100.000 ανδρών είναι πολύ μικρός ως εκτίμηση. Δε θα δημιουργούσε μια διπλάσια σε πλάτος παράταξη, ενώ θα μπορούσε εύκολα να αντιμετωπισθεί με απλή μετωπική κρούση από τον ελληνικό, χωρίς την ανάγκη τόσο περίτεχνων κι εξεζητημένων ελιγμών (ας αντιπαραβάλουμε πόσο εύκολα αντιμετωπίσθηκαν οι περσικές δυνάμεις στα Κούναξα). Επίσης, δε θα είχε δημιουργήσει τέτοιο δέος η νυχτερινή κατασκήνωση του περσικού στρατού. Άλλωστε, ο Περσικος Στρατός εισβολής στην εκστρατεία του Ξέρξη ξεπέρασε τις 300.000 άνδρες, για την υπεράσπιση της ίδιας της αυτοκρατορίας στην ύστατη μάχη δεν θα συγκέντρωναν λιγότερους.
    Άλλωστε, όπως παραδίδεται από όλες τις πηγές, ο Δαρείος είχε όλο το χρόνο να επιστρατεύσει και πράγματι επιστράτευσε στρατιωτικές δυνάμεις ακόμα και από τις ανατολικές και κεντροασιατικές εσχατιές της αυτοκρατορίας του. Παραδίδεται ότι ήταν πολύ μεγαλύτερος από το στράτευμα που συγκέντρωσε με γρήγορη κινητοποίηση στην Ισσό, το οποίο αριθμούσε (μπορώ να παραθέσω αντίστοιχη ανάλυση) τουλάχιστον 200.000 άνδρες και δεν αποκλείεται να πλησίαζε και τις 300.000.

    Με βάση το συνδυασμό όλων των ανωτέρω, νομίζω ότι η αριθμητική δύναμη των Περσών στα Γαυγάμηλα ήταν τουλάχιστον 400.000 άνδρες, ενώ δεν αποκλείεται να κυμαίνονταν γύρω στις 600.000.

    Απάντηση

ΔΕΝ επιτρέπονται απαξιωτικοί και υβριστικοί χαρακτηρισμοί εναντίον στελεχών των Ενόπλων Δυνάμεων και των Σωμάτων Ασφαλείας. Υποβάλλοντας το σχόλιο σου επιβεβαιώνεις ότι έχεις διαβάσει και αποδεχθεί τους όρους χρήσης και σχολιασμού του ιστοτόπου. Η ευθύνη των σχολίων (αστική και ποινική) βαρύνει τους σχολιαστές. Οι απόψεις που εκφράζονται δεν αντιπροσωπεύουν εκείνες της "Προέλασης" και δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως τέτοιες.

Αρέσει σε %d bloggers: