Του Εμμανουήλ Χ. Μουρτζάκη

Κατόχου MSc ECE NPS Monterey USA California, Μεταπτυχιακού Διπλώματος Τμήματος Ψηφιακών Συστημάτων Παν.Πειραιά και Μεταπτυχιακού Διπλώματος Διπλωματικών και Γεωπολιτικών Σπουδών CEDES

Τα τελευταία χρόνια το Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό (ΠΝ) έχει εκφράσει την επιθυμία να αποκτήσει κατευθυνόμενα βλήματα (κ/β) Cruise τα οποία θα του προσδώσουν πρωτόγνωρες επιχειρησιακές δυνατότητες. Παράλληλα, η ανάπτυξη από την γείτονα Τουρκία ενός αντίστοιχου βλήματος, με όλα τα αρνητικά αλλά και τα θετικά σημεία που συνοδεύει μια τέτοια προσπάθεια, κάνει την ανάγκη απόκτησης πιο επιτακτική. Σκοπός του παρόντος άρθρου είναι να παρουσιάσει δύο αντιπροσωπευτικά δείγματα αυτής της κατηγορίας οπλικών συστημάτων, το κ/β Scalp Naval για το ΠΝ και το SOM για το Τουρκικό Πολεμικό Ναυτικό (ΤΠΝ) καθώς και ορισμένα βασικά συμπεράσματα ως προς τις επιχειρησιακές/στρατηγικές προεκτάσεις από την απόκτηση και χρήση αυτών.

Βασικά σημεία των κ/β Cruise

Σε γενικές γραμμές ένα κ/β αυτού του τύπου αποτελείται από το σύστημα κατεύθυνσης, το σύστημα προώθησης (turbofan ¹ ή turbojet ²), την κεφαλή (συμβατική ή πυρηνική) και το τμήμα των ηλεκτρονικών. Ανάλογα με την χρήση του κ/β, η διαμόρφωση αυτή μπορεί να αλλάξει. Η ανάπτυξη των κ/β Cruise ξεκίνησε από το 1950 από τις ΗΠΑ και την ΕΣΣΔ. Πρόκειται για κ/β εναντίον πρωτίστως στόχων ξηράς και δευτερευόντως εναντίον στόχων θαλάσσης, τα οποίο εκτοξεύονται από μεγάλες αποστάσεις και με μεγάλη ακρίβεια. Η τροχιά που ακολουθούν είναι υψηλής ταχύτητας (υπερηχητική ή υποηχητική) και σε σχετικά χαμηλό ύψος πτήσης. Λόγω του μεγέθους και της ταχύτητας τους είναι δύσκολο να εντοπισθούν από παθητικά και ενεργητικά μέσα και να καταρριφτούν. Χαρακτηριστικό βλήμα αυτής της κατηγορίας είναι ο αμερικανικός Tomahawk o οποίος έχει χρησιμοποιηθεί επιχειρησιακά σε όλες σχεδόν τις πολεμικές συγκρούσεις που έχουν συμμετάσχει οι ΗΠΑ μετά το 1990. Οι φορείς εκτόξευσης που συνήθως χρησιμοποιούνται είναι τα πλοία και τα υποβρύχια (Υ/Β) του USN ³ αν και μπορεί να εκτοξευτεί και από μαχητικά αεροσκάφη διαφόρων τύπων. Εκτός όμως από τις ΗΠΑ, και η Ρωσία έχει αναπτύξει μια σειρά από τέτοια όπλα. Η επιχειρησιακή τους χρήση ήταν διαθέσιμη ήδη από την δεκαετία του ’80 πριν την ανάπτυξη των αντίστοιχών αμερικανικών. Με την διάλυση της ΕΣΣΔ τα αντίστοιχα προγράμματα αναβλήθηκαν.

Σχηματική αναπαράσταση των δυνατοτήτων του κ/β 3M-14AE Kalibr με μέγιστη εμβέλεια 2600χλμ, cruise speed 0.8 Mach, cep: 3μ, ύψος πτήσης 50μ, εκρηκτική κεφαλή : 400 κιλά.

Τελικά, μόλις από το 2010 το ρωσικό (πλέον) ναυτικό και η ρωσική αεροπορία διέθεταν πλήρη δυνατότητα για προσβολές ακριβείας με κ/β Cruise δοκιμάζοντας τα συστήματα τους κατά τον εμφύλιο πόλεμο στην Συρία. Τα κ/β 3M51 Alfa και 3M-14AE Kalibr έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί επιχειρησιακά με προσβολές από την Κασπία Θάλασσα και την Ανατολική Μεσόγειο βαθιά στην ενδοχώρα της Συρίας εναντίον του ISIS.

Ενδεικτική πορεία πτήσης των ρωσικών κ/β Cruise από την Κασπία Θάλασσα βαθιά στην ενδοχώρα της Συρίας για την προσβολή στόχων του ISIS.

Κ/Β Cruise στην Ανατολική Μεσόγειο

Η περίοδος που διανύουμε είναι περίοδος αλλαγών στην περιοχή μας, με το Αιγαίο Πέλαγος και την Ανατολική Μεσόγειο να έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο. Ο συριακός εμφύλιος άλλαξε τα μέχρι τότε δεδομένα καθώς τόσο οι ΗΠΑ αρχικά όσο και η Ρωσία αργότερα αναμίχτηκαν δυναμικά. Η χρήση κ/β Cruise Tomahawk εναντίον στόχων ξηράς ήταν μάλλον αναμενόμενη κατά την συνήθη πρακτική τους. Η πιο συνηθισμένη χρήση ήταν από πλοία επιφανείας του USN τα οποία έπλεαν νοτίως της Κρήτης. Η συμμετοχή όμως της Ρωσίας σε αυτόν κυριολεκτικά άλλαξε τα δεδομένα και την ισορροπία δυνάμεων μεταξύ των αντιμαχόμενων πλευρών. Ακρογωνιαίος λίθος σε αυτήν την εμπλοκή ήταν η διατήρηση της ναυτικής βάσης στην Ταρτούς στα Μεσογειακά παράλια, η οποία είναι και η μοναδική ρωσική στην περιοχή.

Εκτόξευση κ/β Cruise Tomahawk από το Α/Τ USS Sterett (DDG-104) του USN.

Οι ρωσικές κινήσεις υπήρξαν γρήγορες και αποτελεσματικές με γνώμονα να μην αφήσουν τις δυτικές δυνάμεις (ΗΠΑ, Αγγλία και Γαλλία) να πετύχουν την εγκατάσταση ζώνης απαγόρευσης πτήσεων (No Fly Zone) και να επαναλάβουν αυτά που έκαναν στη Λιβύη. Κάνοντας εκτεταμένη χρήση κ/β Cruise προκάλεσε προβληματισμό στις δυνάμεις των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ για τυχόν ναυτικές (αποβατικές ή άλλου είδους) επιχειρήσεις στην Α. Μεσόγειο.

Εκτόξευση κ/β Cruise από κορβέτα του Ρωσικού Ναυτικού στην Ανατολική Μεσόγειο.

Κ/Β Cruise στο Αιγαίο Πέλαγος

Την ίδια περίοδο η Τουρκία προβάλει συνεχώς διεκδικήσεις εναντίον της κυπριακής και ελληνικής ΑΟΖ με κύριο μοχλό την επίδειξη δύναμης. Το ίδιο κάνει και στην περιοχή του Αιγαίου συντηρώντας την ένταση και τις παράλογες διεκδικήσεις της. Αν και το Αιγαίο είναι μια θαλάσσια περιοχή με διαφορετικά χαρακτηριστικά από την Ανατολική Μεσόγειο οι κ/β Cruise εξακολουθούν να αποτελούν κίνδυνο. Λαμβάνοντας υπόψη την γεωγραφία θα έλεγε κανείς ότι η χρήση τους δεν είναι δυνατή ή ίσως και άσκοπη. Αυτό είναι ορθό αν περιοριστούμε σε αντίπαλες ναυτικές μονάδες που επιχειρούν στο Αιγαίο. Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο για εχθρικές μονάδες οι οποίες θα επιχειρούν στην Μαύρη Θάλασσα ή στην Ανατολική Μεσόγειο και θα είναι εξοπλισμένες με τέτοιου τύπου κ/β. Αυτές θα μπορούν να προσβάλουν τις ημέτερες μονάδες και εγκαταστάσεις ενώ θα παραμένουν εκτός βεληνεκούς των συστημάτων μας. Με δεδομένο την πρόσβαση της Τουρκίας και στις δύο παραπάνω περιοχές αυτό το σενάριο θα πρέπει να μας προβληματίσει. Παράλληλα, αν και προς το παρόν η ΠΑ διαθέτει κ/β Cruise στην περιοχή, η απόκτηση από την ΤΠΑ θα αυξήσει την τρωτότητα των υποδομών μας.

Scalp Naval για το ΠΝ

Το κ/β Scalp Naval αποτελεί την ναυτική έκδοση του κ/β Scalp ΕG το οποίο αναπτύχθηκε και χρησιμοποιήθηκε από την Γαλλική Πολεμική Αεροπορία. Στη λήψη αυτής της απόφασης συνέβαλε και η άρνηση των αμερικανών στο γαλλικό αίτημα για την προμήθεια πυραύλων Tomahawk. Το βλήμα Scalp Naval έχει πολλά κοινά χαρακτηριστικά με το Scalp EG, όπως το σύστημα κατεύθυνσης και την κεφαλή μάχης BROACH. Η κύρια διαφορά πηγάζει από τη επιχειρησιακή εμβέλεια η οποία είναι μεγαλύτερη των 1000 χιλιομέτρων και την απαίτηση για καταστροφή στόχων ξηράς καλά προστατευμένων (κέντρα διοίκησης και αεράμυνας). Επομένως η έκδοση αυτή του κ/β είναι μεγαλύτερη σε μέγεθος και μπορεί να εκτοξευθεί από πλοία που φέρουν τους εκτοξευτές SYLVER Α70 της MBDA. Οι εκτοξευτές γενιάς SYLVER φέρονται από τις φρεγάτες HORIZON ORIZZONTE και FREMM.

Το κ/β Storm Shadow/Scalp EG από το οποίο προέρχεται ο Scalp Naval χρησιμοποιείται από την ελληνική ΠΑ

Ο Scalp Naval είναι ένας πύραυλος υποηχητικός (0.8 Mach), fire and forget, που βασίζεται στην τεχνολογία APACHE-AI, και τροφοδοτείται από τον στροβιλοκινητήρα(turbojet) 66 kg Micro- turbo TRI 60-30,ο οποίος είναι σε θέση να χρησιμοποιεί καύσιμα JP5, JP8 ή JP10, με μέγιστη ώθηση 550 daN και με ειδική κατανάλωση καυσίμου JP8 <1,05 kg / daN.h. Είναι διαμορφωμένος σε ένα βασικό κουτί, με μια διατομή περίπου στη μέση, από όπου εισάγεται αέρας, κατά μήκος της κάτω πλευράς του σώματος του πυραύλου. Τα πλαϊνά φτερά βρίσκονται στην ίδια θέση που τα έχουν όλοι σχεδόν οι πύραυλοι και μπορούν να διπλώνουν για μεταφορά, όπως και το ζεύγος των έξι πίσω πτερυγίων.

Το τμήμα κατευθύνσεως του πυραύλου περιέχει το ραντάρ Thomson -CSF PROMETHEE ,το ραντάρ Matra/SAGEM αδρανειακής πλοήγησης, το σύστημα Micro BAE Systems για αναγνώριση εδάφους και ηλεκτρονικά συστήματα συσχετίσεως ύψους. Στο κάτω μέρος του βλήματος, βρίσκεται ένα σύστημα απεικόνισης υπέρυθρης καθοδήγησης, με αυτόματη αναγνώριση στόχου, όπως επίσης και μια δεξαμενή καυσίμου πάνω και πίσω από αυτό. H εκρηκτική κεφαλή 400kg βρίσκεται πίσω από τον χώρο του καυσίμου.

Παράλληλα, το τμήμα κατευθύνσεως, αποτελείται από ένα seeker υπέρυθρης ακτινοβολίας ενώ οι πλατφόρμες εκτόξευσης πρέπει να έχουν εξοπλισμό παρόμοιο με εκείνο που χρησιμοποιείται στο SCALP/Storm Shadow, και λαμβάνουν δεδομένα για την εκτόξευση, μέσω δορυφόρου, από ένα εθνικό κέντρο στόχευσης. Τα δεδομένα από αυτό και από το σύστημα διευθύνσεως του πλοίου θα τροφοδοτούνται στον πύραυλο ενώ ο GPS δέκτης του συντονίζεται πριν την εκτόξευση. Μετά την εκτόξευση, ο πύραυλος κάνει μια υψηλού ή μεσαίου ύψους προσέγγιση στην ξηρά με το αδρανειακό σύστημα πλοήγησής του. Πάνω από το έδαφος, το όπλο ελέγχεται μέσω ενός συνδυασμού GPS και του συστήματος πλοήγησης αναφοράς εδάφους (terrain reference navigation), χρησιμοποιώντας ένα ψηφιακό χάρτη εδάφους ως σύστημα σύγκρισης, για να πετά σε ύψη από 30 έως 40 m με ακρίβεια προσβολής 2m. Υπάρχουν εκδόσεις του Scalp Naval και με χαμηλότερο ύψος πτήσης. Οι δορυφορικοί χάρτες που χρησιμοποιεί είναι του ευρωπαϊκού συστήματος κοινοπραξίας, στο οποίο συμμετέχει και η Ελλάδα, του Hellios ΙΙ.

Τερματική φάση: οι εικόνες που έχουν ήδη αποθηκευτεί στο κ/β συγκρίνονται και συγχωνεύονται με εκείνες από το σύστημα θερμικής απεικόνισης. Το κ/β κάνει μια ‘pop-up’ επίθεση με CEP (κυκλικό σφάλμα) έως 2m ή και μικρότερο.

Εκτόξευση κ/β Scalp Naval από την Φ/Γ Belharra, καλλιτεχνική αναπαράσταση.

SOM για τις ΤΕΔ

Οι Τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις (ΤΕΔ) τα τελευταία χρόνια ακολούθησαν μια διαφορετική πορεία όσον αφορά την απόκτηση οπλικών συστημάτων, επιμένοντας και επενδύοντας συστηματικά σε συστήματα που αναπτύχθηκαν και κατασκευάστηκαν στην χώρα και όχι σε αγορές από το εξωτερικό. Αποτέλεσμα της προσπάθειας αυτής, η οποία δείχνει στρατηγική και όραμα, είναι και το κ/β SOM (Satha Atılan Orta Menzilli Mühimmat). Ανήκει στην οικογένεια των πυραύλων που κτυπούν με ακρίβεια κατά χερσαίων και θαλάσσιων στόχων. Χρησιμοποιεί GPS ως πρωταρχική λειτουργία της καθοδήγησης σε συνεργασία με σύστημα αδρανειακής πλοήγησης και ραντάρ βασισμένο στο σύστημα παρακολούθησης ανάγλυφου (Terrain Following). Η κατασκευή είναι από ελαφριά κράματα για μείωση του βάρους ενώ έχει αεροδυναμικό σχήμα και γεωμετρία. Για την εμβέλεια του Τουρκικού κ/β δεν είναι γνωστές λεπτομέρειες. Ενώ επίσημα η εταιρία επιβεβαιώνει ότι οι δοκιμές έχουν γίνει για τα 100 ν.μ.(180km) από αεροσκάφη F-16 της ΤΠΑ, ο Τούρκος πρωθυπουργός Ταγίπ Ερντογάν ανακοίνωσε πως περιμένει η εμβέλεια του πυραύλου να φτάσει τα 2500km.

Εμπρόσθια και πλάγια όψη του κ/β SOM.

Σκαρίφημα του προγράμματος TF-2000 το οποίο φιλοδοξεί να είναι εξοπλισμένο και με κ/β SOM.

Φυσικά κάτι τέτοιο μένει να επιβεβαιωθεί αν ισχύει ή όχι. H ταχύτητα του είναι 0.94 Mach με χρήση κινητήρα Microturbo, ενώ διαθέτει κεφαλή βάρους 230Kg σε διαμόρφωση High Explosive.

Συμπεράσματα

Ανέκαθεν ο ναυτικός αγώνας στηρίζονταν στην τεχνολογία. Η κατασκευή και εξέλιξη ενός πυραύλου Cruise δεν είναι τόσο περίπλοκο εγχείρημα, όπως αρκετά χρόνια πριν, κάτι το οποίο αποδεικνύεται από το γεγονός της ανάπτυξης τέτοιων οπλικών συστημάτων από χώρες με πολύ μικρότερο ΑΕΠ συγκριτικά με τις Ευρωπαϊκές και τις ΗΠΑ, όπως την Ινδία και το Πακιστάν. Η γείτονα χώρα έχει ξεκινήσει αντίστοιχη προσπάθεια με αμφίβολα μέχρι τώρα αποτελέσματα. Είναι όμως αυταπόδεικτης σημασίας η ανάπτυξη εγχώριων συστημάτων συγκριτικά με την αγορά αυτών από έτερες χώρες. Με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο όμως είναι πολύ πιθανό ότι τόσο το ΠΝ όσο και το ΤΠΝ να αποκτήσουν τέτοιου τύπου κ/β.

Η απόκτηση του Scalp Naval δίνει στην χώρα μας την δυνατότητα προσβολών βαθιά μέσα στην εχθρική ενδοχώρα χωρίς οι μονάδες να εκτίθενται στις εχθρικές απειλές επιφανείας και αέρος. Προσδίδει στο ΠΝ την δυνατότητα της στρατηγικής κρούσης παράλληλα με την ΠΑ η οποία ήδη διαθέτει τον κ/β Scalp EG, ενώ αυξάνει δραματικά την εμβέλεια των όπλων του ΠΝ για προσβολές εναντίον στόχων επιφανείας. Παράλληλα, με εμβέλειες της τάξης των 1000 χιλιομέτρων μπορεί να χρησιμοποιηθεί τόσο στην Κύπρο όσο και στην ευρύτερη Ανατολική Μεσόγειο για την προάσπιση των ελληνικών εθνικών συμφερόντων καθώς και σε μια πιθανή Νατοϊκή αποστολή αναβαθμίζοντας την θέση της χώρας μας στους πολυεθνικούς οργανισμούς.

Η συνεχής και δυναμική ανάπτυξη της Τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας πρέπει να μας προβληματίσει αλλά και να μας θέσει σε εγρήγορση καθώς δείχνει ξεκάθαρα την πρόθεση της να αναδειχθεί σε περιφερειακή υπερδύναμη. Ακόμα και αν κ/β SOM δεν έχει τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του κ/β Scalp Naval αποτελεί θανάσιμο κίνδυνο για τις δυνάμεις και τις κρίσιμες εγκαταστάσεις μας. Επιπλέον η εγχώρια ανάπτυξη και κατασκευή δίνει την δυνατότητα για μεγαλύτερο διαθέσιμο αριθμό στις ΤΕΔ χωρίς περιορισμούς στον διαθέσιμο αριθμό και τον χρόνο παράδοσης.

Η σημερινή οικονομική συγκυρία δυσκολεύει την απόκτηση τέτοιων συστημάτων από το ΠΝ. Η προσπάθεια για εγχώρια ανάπτυξη είναι μονόδρομος αν και δύσκολος. Παράλληλα, η Ανατολική Μεσόγειος και το Αιγαίο είναι θαλάσσιες περιοχές με τεράστια οικονομική, γεωπολιτική και στρατηγική σημασία για τον Ελληνισμό συνολικά, ειδικά μετά την ανακάλυψη πλούσιων κοιτασμάτων υδρογονανθράκων. Το ΠΝ και η ΠΑ θα διαδραματίσουν τον καθοριστικότερο ρόλο σε μια πιθανή ένταση/κρίση με την συνεχώς προκλητική και αναθεωρητική Τουρκία. Απαιτούνται συνεπώς και τα κατάλληλα μέσα ώστε το ΠΝ ειδικά να εκτελέσει την αποστολή του με επιτυχία και να φανεί αντάξιο της ιστορίας και των ένδοξων του παραδόσεων.

 

1 Παραλλαγή του απλού στροβιλωθητή. Η βασική διαφορά είναι ότι στον άξονα της μηχανής προσαρμόζεται ανεμιστήρας στο εμπρόσθιο τμήμα, ο οποίος συνεισφέρει στην ώθηση μεγάλων ποσοτήτων αέρα λειτουργώντας ως έλικα.
2 Ένα μέρος από τα καυσαέρια της εξόδου, χρησιμοποιούνται για να κινήσουν ένα στρόβιλο (turbine). Ο στρόβιλος με την σειρά του παρασύρει με μηχανική σύνδεση, τον συμπιεστή, για την συμπίεση του εισερχόμενου αέρα από τον αεραγωγό στην είσοδο.
3 USN: United States Navy.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

-www. roketrsan.tur

-www. aseslan.tur

-www.cdiss.org

-Doctrine for Joint Theater Missile Defense, Joint Publication 3-01.5, February 22, 1996.

-Elliott D Kaplan (editor), Understanding GPS -Principles and Applications (Artech House, 1996).

-F. W. Heilenday, V-1 Cruise Missile Attacks Against England Lessons Learned and Lingering Myths form World War II (Santa Monica, CA: The RAND Corporation, P-7914, 1995).

-Lachow, GPS-Guided Cruise Missiles and Weapons of Mass Destruction (Santa Monica, CA: The RAND Corporation, RP-463), p 12.

-W. S. Carus, Cruise Missile Proliferation in the 1990s (Washington, DC: The Washington Papers, Center for Strategic and International Studies, 1982), p 1.

Αρέσει σε %d bloggers: